پرش به محتوای اصلی
پارس اسکین سلامت • ابزارها و آموزش عمومی

اسهال و تهوع خفیف؛ جبران مایعات و غذاهای قابل‌تحمل

در اسهال و استفراغ، مهم‌ترین خطر قابل پیشگیری کم‌آبی است؛ مراقبت خانگی به معنی نادیده‌گرفتن علائم خطر نیست.

شنیدن این مقاله با صدای مرورگر ↓
تنظیمات خوانایی و لمس آسان

برای خواندن راحت‌تر، گزینه‌های دلخواه را روشن کنید. فقط ظاهر تغییر می‌کند.

راهنمای تنظیمات
این انتخاب در همین مرورگر به خاطر سپرده می‌شود.
مطالعه با گوش

شنیدن متن همین مقاله

در صورت پشتیبانی دستگاه، مقاله را با صدای مرورگر بشنوید. هیچ صدای ضبط‌شده‌ای در سایت ذخیره نمی‌شود.

راهنمای صدا

برای شروع، دکمه «شروع خواندن» را بزنید. امکان مکث و توقف وجود دارد.

خواندن صوتی جایگزین مطالعه علائم هشدار یا مراجعه پزشکی نیست. کیفیت فارسی و پخش در پس‌زمینه به مرورگر و صداهای نصب‌شده بستگی دارد؛ امکان استفاده از سرویس صدای دستگاه نیز وجود دارد.

دو روش مطالعه

مطالعه سریع یا متن کامل

حالت سریع، گزیده‌های موجود در همین مقاله و متن علائم هشدار را نشان می‌دهد؛ جایگزین خواندن کامل نیست.

متن کامل مقاله نمایش داده می‌شود.

اسهال یا استفراغ گاهی در عفونت‌های گوارشی دیده می‌شود و در موارد خفیف کوتاه‌مدت ممکن است در خانه بهتر شود؛ اما از دست رفتن آب و املاح، به‌ویژه برای کودکان خردسال و سالمندان، می‌تواند خطرناک باشد. این راهنما جایگزین ارزیابی کم‌آبی یا درمان علت نیست.

ابتدا علائم هشدار را بررسی کنید

استفراغ خونی یا شبیه تفاله قهوه، درد شکمی ناگهانی و بسیار شدید، افت هوشیاری، گیجی شدید یا مشکل شدید تنفس نیازمند اورژانس است.

در این وضعیت منتظر پایان تعطیلات یا بازشدن مطب نمانید؛ با اورژانس یا خدمات فوری محل زندگی خود تماس بگیرید.

این راهنما برای چه کسانی است؟

برای بزرگسالان سالم با علائم خفیف و توانایی نوشیدن و نگه‌داشتن مایعات. در کودک، بارداری، سالمندی آسیب‌پذیر و افراد با بیماری زمینه‌ای، برای تصمیم درباره مراقبت از پزشک یا داروساز کمک بگیرید.

اقدام‌های کم‌خطر که می‌توانید در خانه انجام دهید

  • به دفعات و با جرعه‌های کوچک آب بنوشید؛ اگر حالت تهوع دارید، حجم کم اما پیوسته معمولاً تحمل آسان‌تری دارد.
  • اگر مایعات و املاح زیادی از دست داده‌اید، محلول خوراکی جبران آب و املاح (ORS) داروخانه می‌تواند مفید باشد؛ آن را دقیقاً طبق دستور بسته آماده کنید.
  • وقتی توانستید غذا بخورید، از خوراک معمول و قابل‌تحمل شروع کنید؛ برنج ساده، سوپ یا نان تست برای بعضی افراد راحت‌تر است، اما رژیم بسیار محدود لازم نیست.
  • اگر خوراکی‌های خیلی چرب یا تند حالتان را بدتر می‌کنند، موقتاً کنارشان بگذارید. آب‌میوه شیرین و نوشابه ممکن است اسهال را بدتر کنند.
  • دست‌ها را با آب و صابون بشویید؛ تا دو روز پس از توقف اسهال یا استفراغ از تهیه غذای دیگران و رفتن به محل کار/مدرسه خودداری کنید.

چه کارهایی بهتر است انجام ندهیم؟

  • اگر اسهال با خون، درد شدید، گیجی یا کم‌آبی همراه است، از صرفاً درمان خانگی و انتظار تا پایان تعطیلات خودداری کنید.
  • ORS را با غلظت دلخواه درست نکنید و با نوشابه یا آبمیوه جایگزین نکنید؛ محلول استاندارد انتخاب مطمئن‌تری است.
  • داروهای ضداسهال را برای کودک خودسرانه ندهید؛ شرایط کودکان با بزرگسالان فرق دارد.

چه موقع نباید منتظر روز کاری بعد بمانیم؟

فوری و اورژانسی:

استفراغ خونی یا شبیه تفاله قهوه، درد شکمی ناگهانی و بسیار شدید، افت هوشیاری، گیجی شدید یا مشکل شدید تنفس نیازمند اورژانس است.

ارزیابی سریع یا همان روز: ناتوانی در نگه‌داشتن حتی جرعه‌های مایع، ادرار بسیار کم یا تیره، سرگیجه ماندگار، اسهال خونی، تب شدید یا کم‌آبی در افراد آسیب‌پذیر نیازمند رسیدگی فوری همان روز است.

پیگیری پزشکی در صورت تداوم: اگر در بزرگسالان اسهال بیشتر از هفت روز یا استفراغ بیشتر از دو روز ادامه یافت، با پزشک مشورت کنید. در کودکان و افراد پرخطر زودتر مراجعه کنید.

پرسش‌های متداول

آیا فقط موز و برنج باید بخورم؟

خیر. اگر تحمل دارید می‌توانید به‌تدریج غذاهای معمول بخورید؛ اولویت، جبران مایعات و املاح و پرهیز از غذایی است که علائم را تشدید می‌کند.

ORS را در خانه با نمک و شکر درست کنم؟

برای جلوگیری از خطای نسبت‌ها، محلول استاندارد داروخانه را ترجیح بدهید؛ در کم‌آبی شدید، مراقبت پزشکی لازم است.

نکته درباره «درمان خانگی»: در این صفحه منظور از مراقبت خانگی، کمترکردن ناراحتی و پشتیبانی از بدن است؛ نه درمان قطعی بیماری یا جایگزین نسخه و معاینه. اگر باردارید، کودک یا سالمند آسیب‌پذیر همراهتان است یا بیماری مهم زمینه‌ای دارید، آستانه مراجعه پایین‌تر است.

اگر بعضی مواد را ندارم، چه گزینه‌های دیگری هست؟

در اسهال یا تهوع، جلوگیری از کم‌آبی از پیدا کردن غذای خاص مهم‌تر است. در کودکان و سالمندان آسیب‌پذیر کم‌آبی ممکن است سریع‌تر خطرناک شود. برای کم‌آبی یا اسهال قابل توجه، محلول ORS استاندارد داروخانه می‌تواند لازم باشد؛ به نوشابه، آبمیوه و نوشیدنی‌های خانگی غلیظ تکیه نکنید.

فقط امکانات موجود را انتخاب کنید (اختیاری)

اگر چیزی علامت نزنید، همه گزینه‌ها دیده می‌شوند. اگر چند مورد در دسترس دارید، آن‌ها را انتخاب کنید؛ اقدام‌های بدون وسیله همیشه نشان داده می‌شوند.

  1. جرعه‌های کوچک آب سالم

    اگر حالت تهوع دارید، آب تمیز را کم‌کم و مکرر بنوشید. اگر هیچ مایعی در معده نمی‌ماند، کمک پزشکی لازم است.

    آب / نوشیدنی یا شست‌وشو
  2. محلول ORS استاندارد آماده‌شده طبق بسته

    اگر در دسترس است، پودر یا محلول خوراکی جبران آب و املاح را دقیقاً مطابق دستور تولیدکننده آماده کنید؛ نسبت آب را تغییر ندهید.

    وسیله یا محصول آماده
  3. برنج پخته ساده، در صورت اشتها

    اگر میل به غذا دارید، برنج ساده در حجم کم انتخاب قابل‌تحملی برای برخی افراد است؛ مجبور نیستید فقط برنج بخورید.

    خوراکی ساده
  4. سیب‌زمینی پخته کم‌چرب

    در صورت تحمل می‌توانید آن را جایگزین برنج کنید. افزودن روغن زیاد و ادویه تند ممکن است ناراحتی را بیشتر کند.

    خوراکی ساده
  5. نان یا تست معمولی

    برای برخی افراد هنگام برگشت اشتها مناسب است؛ رژیم بسیار محدودکننده چندروزه توصیه نمی‌شود.

    خوراکی ساده
  6. سوپ ساده و سبک

    اگر گرسنه‌اید، سوپ کم‌چرب با مواد قابل‌تحمل در مقدار کم مصرف کنید؛ جایگزین محلول جبران آب و املاح در کم‌آبی قابل توجه نیست.

    خوراکی ساده
  7. شروع دوباره غذای معمول

    به محض تحمل، به تدریج غذاهای معمول مناسب خود را ادامه دهید؛ خودداری طولانی از غذا همیشه لازم نیست.

    خوراکی ساده
  8. پرهیز از آبمیوه و نوشابه شیرین

    قند زیاد بعضی نوشیدنی‌ها می‌تواند اسهال را بدتر کند؛ نوشابه درمان کم‌آبی نیست.

    بدون وسیله یا خوراکی خاص
  9. شستن دست و سطوح تماس

    پس از توالت و پیش از آماده‌کردن غذا دست‌ها را بشویید تا از انتقال عفونت جلوگیری شود.

    آب / نوشیدنی یا شست‌وشو
  10. استراحت و دوری موقت از آماده‌سازی غذا برای دیگران

    در اسهال عفونی بهتر است تا پایان دوره واگیری طبق راهنمای بهداشت محل، برای دیگران غذا آماده نکنید.

    بدون وسیله یا خوراکی خاص
  11. ارزیابی علائم کم‌آبی

    خشکی دهان، سرگیجه، ادرار بسیار کم یا تیره و ضعف شدید نشانه نیاز به ارزیابی‌اند. برای نوزادان، افراد سالمند یا بیمار سریع‌تر کمک بگیرید.

    بدون وسیله یا خوراکی خاص

چطور بین گزینه‌ها انتخاب کنم؟

برنج، نان یا سیب‌زمینی جایگزین غذایی یکدیگرند، نه درمان اسهال. آب تنها در کم‌آبی شدید کافی نیست و ممکن است ORS/درمان پزشکی لازم شود. اگر خون در مدفوع، درد شدید، تب نگران‌کننده یا کم‌آبی وجود دارد، منتظر تعطیلات نمانید.

لازم نیست همه راهکارها را انجام دهید؛ مواردی را انتخاب کنید که برای سن، حساسیت، شرایط پزشکی و تحمل شما مناسب‌اند. اثربخشی این پیشنهادها یکسان یا تضمینی نیست و بیشتر برای راحتی موقت یا حمایت عمومی‌اند.

معیار توقف مراقبت خانگی:

اگر نشانه‌های خطرِ بالای همین مقاله رخ دادند، علائم به‌جای بهترشدن تشدید شدند یا قادر به نوشیدن و مراقبت از خود نبودید، برای دریافت کمک متناسب با فوریت مراجعه کنید. هیچ گزینه خانگی‌ای جای درمان فوری را نمی‌گیرد.

منابع و وضعیت بررسی

منابع: NHS. مشاهده منابع دقیق این مطلب.

این مطلب برای آموزش عمومی است؛ بازبینی مستقل پزشکی برای این صفحه ثبت نشده است. منبع داشتن به معنی تأیید علمی این صفحه نیست.

ادامه مطالعه

بازگشت به همه راهنماهای مراقبت خانگی | تغذیه و سبک زندگی | پوست و مو