✦ دیوان حافظ شیرازی ✦
غزل 224 حافظ؛ خوشا دلی که مدام از پی نظر نرود
متن کامل شعر، پخش صوت، معنی غزل و تعبیر آن
موضوع اصلی: خویشتن‌داری در عشق، انتخاب آگاهانه، وفای عهد و حفظ راز
مطالعه آرام غزل حافظ
بیت‌ها را در صفحهای خلوت، با اندازه دلخواه و حالت شب بخوانید.
متن غزل شماره 224 حافظ
پخش صوت غزل
برای شنیدن شعر، پخش را انتخاب کنید
خوشا دلی که مدام از پی نظر نرود
به هر درش که بخوانند بی خبر نرود
طمع در آن لب شیرین نکردنم اولی
ولی چگونه مگس از پی شکر نرود
سواد دیده غمدیده ام به اشک مشوی
که نقش خال توام هرگز از نظر نرود
ز من چو باد صبا بوی خود دریغ مدار
چرا که بی سر زلف توام به سر نرود
دلا مباش چنین هرزه گرد و هرجایی
که هیچ کار ز پیشت بدین هنر نرود
مکن به چشم حقارت نگاه در من مست
که آبروی شریعت بدین قدر نرود
من گدا هوس سروقامتی دارم
که دست در کمرش جز به سیم و زر نرود
تو کز مکارم اخلاق عالمی دگری
وفای عهد من از خاطرت به درنرود
سیاه نامه تر از خود کسی نمی بینم
چگونه چون قلمم دود دل به سر نرود
به تاج هدهدم از ره مبر که باز سفید
چو باشه در پی هر صید مختصر نرود
بیار باده و اول به دست حافظ ده
به شرط آن که ز مجلس سخن به درنرود
خلاصه تعبیر این غزل
این غزل درباره خویشتن‌داری در عشق، انتخاب آگاهانه، وفای عهد و حفظ راز است. لحن آن رندانه، خودانتقادگر و آمیخته با غرور بلندهمت است. پیام کلی برای صاحب نیت آن است که تصویرهای شاعرانه را با واقعیت زندگی خود بسنجد و در برابر تجربه، هم احساس و هم مسئولیت را جدی بگیرد.
بیت 1: دل گزینشگر. خوشا دلی که دنبال هر نگاه و دعوتی نمی‌رود؛ آغاز غزل ستایش انتخاب آگاهانه است. شاهد: «خوشا دلی که مدام از پِی نظر نرود / به هر دَرَش که بخوانند بی‌خبر نرود»
بیت 2: کشش شکر و مگس. عقل از طمع پرهیز می‌دهد اما میل همچون مگس به سوی شکر می‌رود؛ تناقض خواستن و خویشتن‌داری تصویر می‌شود. شاهد: «طمع در آن لبِ شیرین نکردَنَم اولی / ولی چگونه مگس از پِی شکر نرود»
بیت 3: خال در سیاهی چشم. اشک قادر نیست تصویر خال محبوب را از چشم ببرد؛ حافظ یاد و دیدن را در هم می‌آمیزد. شاهد: «سوادِ دیدهٔ غمدیده‌ام به اشک مشوی / که نقشِ خالِ توام هرگز از نظر نرود»
بیت 4: بوی زلف و صبا. نسیم بوی محبوب را می‌آورد و عاشق سهمی از این نزدیکی می‌طلبد؛ خواهش مهر، زبان بیت است. شاهد: «ز من چو بادِ صبا بویِ خود دریغ مدار / چرا که بی سرِ زلفِ توام به سر نرود»
بیت 5: نهیب به دل هرجایی. شاعر به دل خود هشدار می‌دهد که پراکندگی توجه و دنبال هر چیز رفتن، کار را پیش نمی‌برد. شاهد: «دلا مباش چنین هرزه گَرد و هرجایی / که هیچ کار ز پیشت بدین هنر نرود»
بیت 6: نهی از تحقیر. ظاهر رند و مست را دستاویز داوری و تحقیر نکن؛ حافظ معیارهای سطحی قضاوت را به چالش می‌کشد. شاهد: «مکن به چشمِ حقارت نگاه در منِ مست / که آبرویِ شریعت بدین قَدَر نرود»
بیت 7: فاصله آرزو و توان. تضاد گدا و محبوب دست‌نیافتنی، شکاف میان اشتیاق و امکانات را آشکار می‌کند. شاهد: «منِ گدا هوس سروقامتی دارم / که دست در کمرش جز به سیم و زر نرود»
بیت 8: وفای عهد و مکارم اخلاق. محبوب به کرامت و وفاداری فراخوانده می‌شود؛ پیوندی پایدار به تعهد دوطرفه نیاز دارد. شاهد: «تو کز مکارمِ اخلاق عالَمی دگری / وفایِ عهدِ من از خاطرت به در نرود»
بیت 9: قلم و دود دل. اعتراف به کاستی‌های خویش با تصویر قلم سیاه همراه است؛ خودشناسی مانع خودبرتر‌بینی است. شاهد: «سیاه نامه‌تر از خود کسی نمی‌بینم / چگونه چون قلمم دودِ دل به سر نرود»
بیت 10: باز سفید و بلندهمتی. باز بلندپرواز به شکار کوچک دل نمی‌بندد؛ فریب عنوان و زینت نباید هدف بلند را عوض کند. شاهد: «به تاجِ هدهدم از رَه مَبَر که بازِ سفید / چو باشه در پِی هر صیدِ مختصر نرود»
بیت 11: راز مجلس و امانت‌داری. مقطع از رازداری سخن می‌گوید؛ اعتماد در جمع با بیرون نبردن سخن خصوصی حفظ می‌شود. شاهد: «بیار باده و اول به دستِ حافظ ده / به شرطِ آن که ز مجلس سخن به در نرود»
برای نیت تو، شاهد برجسته بیت 5 است: «دلا مباش چنین هرزه گَرد و هرجایی / که هیچ کار ز پیشت بدین هنر نرود». از این شاهد می‌توان دعوتی به تأمل گرفت، نه خبری قطعی از آینده. در یک خواسته عاطفی یا کاری، مرزها و معیارهای انتخابت را روشن کن و به تعهدی که داده‌ای عمل کن. به هر دعوتی بی‌فکر پاسخ نده، از روی ظاهر کسی را تحقیر نکن و راز دیگران را فاش نساز.
تعبیر فال حافظ غزل 224
فال شما نشانه دلبستگی قوی همراه با یک درس مهم درباره تمرکز است. ممکن است در برابر چیزی یا کسی کشش زیادی احساس کنید، اما حافظ توصیه می‌کند دل خود را به هر سو نسپارید. وفاداری به عهد و انتخاب آگاهانه در این غزل جایگاه ویژه‌ای دارد.
از طرف دیگر، غزل نشان می‌دهد که خواسته بزرگ شما نباید با پیشنهادهای کوچک یا جذابیت‌های زودگذر عوض شود. اگر هدفی برایتان ارزشمند است، باید با وقار و ثبات آن را دنبال کنید. نتیجه زمانی روشن‌تر می‌شود که میان میل قلبی و انتخاب سنجیده تعادل برقرار کنید.
معنی و مفهوم غزل
حافظ در آغاز غزل دل خوش و شایسته را دلی می‌داند که مدام برای دیدن و نظر کردن به هر سو نمی‌رود و با هر دعوتی بی‌خبر راهی نمی‌شود. سپس می‌گوید اگرچه بهتر است به لب شیرین محبوب طمع نداشته باشد، اما همان‌طور که مگس به سوی شیرینی کشیده می‌شود، دل عاشق نیز نمی‌تواند به آسانی از جذابیت محبوب چشم بپوشد.
شاعر از چشم غمدیده خود و نقش خال محبوب سخن می‌گوید که با اشک نیز از نظرش محو نمی‌شود. سپس از باد صبا می‌خواهد بوی زلف یار را از او دریغ نکند. در میانه غزل، حافظ به دل خود هشدار می‌دهد که هرزه‌گرد و هرجایی نباشد، زیرا با چنین روشی کاری به انجام نمی‌رسد. او همچنین از نگاه تحقیرآمیز به مست و عاشق انتقاد می‌کند و می‌گوید این امور به‌تنهایی ارزش‌های معنوی را از میان نمی‌برد.
در ادامه، حافظ خود را گدایی می‌داند که خواهان سروقامتی است که دسترسی به او نیازمند سیم و زر است؛ سپس از محبوب می‌خواهد عهدش را فراموش نکند. در بیت‌های پایانی، شاعر از سیاهی‌نامه و دود دل خود سخن می‌گوید و بعد با تصویر باز سفید، بر بزرگی هدف و نرفتن دنبال شکارهای کوچک تأکید می‌کند. سرانجام باده‌ای می‌خواهد، به شرط آنکه راز مجلس بیرون نرود.
پیام حافظ به زبان ساده
«نهیب به دل هرجایی؛ شاعر به دل خود هشدار می‌دهد که پراکندگی توجه و دنبال هر چیز رفتن، کار را پیش نمی‌برد.»
به زبان ساده، از تجربه‌های زندگی درس بگیر، شتاب‌زده داوری نکن و بدان که شاعر به دل خود هشدار می‌دهد که پراکندگی توجه و دنبال هر چیز رفتن، کار را پیش نمی‌برد. در یک خواسته عاطفی یا کاری، مرزها و معیارهای انتخابت را روشن کن و به تعهدی که داده‌ای عمل کن.
بیت برجسته غزل
دلا مباش چنین هرزه گَرد و هرجایی
که هیچ کار ز پیشت بدین هنر نرود
بیت 5 با تصویر «نهیب به دل هرجایی» هسته عملی پیام را روشن می‌کند: شاعر به دل خود هشدار می‌دهد که پراکندگی توجه و دنبال هر چیز رفتن، کار را پیش نمی‌برد.
تعبیر این غزل برای نیت‌های مختلف
موضوع مورد نظرتان را انتخاب کنید تا برداشت مرتبط با آن را بخوانید.
تعبیر عاشقانه
در عشق، غزل از علاقه‌ای جدی و پرکشش سخن می‌گوید؛ علاقه‌ای که نمی‌توان به آسانی از آن چشم پوشید. حافظ شیرینی محبوب را چنان توصیف می‌کند که مقاومت در برابر آن دشوار است، اما در همان حال به دل خود هشدار می‌دهد که هرزه‌گرد و هرجایی نباشد.
برای رابطه عاطفی، این مضمون می‌تواند نشانه نیاز به وفاداری و روشن بودن انتخاب باشد. اگر کسی برایتان اهمیت ویژه دارد، بهتر است رابطه را با صداقت و تعهد دنبال کنید و اجازه ندهید جذابیت‌های موقت یا دخالت‌های بیرونی شما را از خواسته اصلی دور کنند.
تعبیر گشایش
گشایش کلی: در فضای این غزل، «خویشتن‌داری در عشق، انتخاب آگاهانه، وفای عهد و حفظ راز» را در نظر بگیر. گشایش در تعبیر ادبی بیشتر از تغییر نگاه و اقدام معقول آغاز می‌شود. بیت 7 با تصویر «فاصله آرزو و توان» یادآوری می‌کند: تضاد گدا و محبوب دست‌نیافتنی، شکاف میان اشتیاق و امکانات را آشکار می‌کند. بنابراین در یک خواسته عاطفی یا کاری، مرزها و معیارهای انتخابت را روشن کن و به تعهدی که داده‌ای عمل کن.
تعبیر کار و آینده شغلی
در کار، این غزل پیام بسیار روشنی درباره تمرکز دارد. اگر مدام میان فرصت‌های مختلف جابه‌جا شوید، ممکن است هیچ‌کدام را به نتیجه نرسانید. حافظ دل خود را از هرزه‌گردی برحذر می‌دارد و این مضمون در زمینه شغلی به معنای انتخاب یک مسیر مشخص و پیگیری جدی آن است.
همچنین تصویر بازِ سفید که در پی هر شکار کوچک نمی‌رود، نشان می‌دهد که بهتر است برای دستاوردهای کوچک و فوری، هدف بزرگ‌تر خود را رها نکنید. فرصت‌های شغلی را بسنجید، اما ارزش هدف اصلی خود را با سودهای زودگذر مقایسه کنید.
تعبیر دوراهی و تصمیم
دوراهی: در فضای این غزل، «خویشتن‌داری در عشق، انتخاب آگاهانه، وفای عهد و حفظ راز» را در نظر بگیر. معیارهای انتخاب را بنویس و میان خواسته فوری و پیامد درازمدت فرق بگذار. بیت 1 با تصویر «دل گزینشگر» یادآوری می‌کند: خوشا دلی که دنبال هر نگاه و دعوتی نمی‌رود؛ آغاز غزل ستایش انتخاب آگاهانه است. بنابراین در یک خواسته عاطفی یا کاری، مرزها و معیارهای انتخابت را روشن کن و به تعهدی که داده‌ای عمل کن.
قدم بعدی پس از خواندن فال
در یک خواسته عاطفی یا کاری، مرزها و معیارهای انتخابت را روشن کن و به تعهدی که داده‌ای عمل کن.
پرسش‌های رایج درباره این غزل
موضوع اصلی غزل ۲۲۴ چیست؟
موضوع اصلی غزل، کشش دل به محبوب، وفاداری به عهد و ضرورت پرهیز از پراکندگی و دنبال کردن خواسته‌های کوچک است.
آیا این غزل نشانه وفاداری در عشق است؟
بله. حافظ صریحاً بر فراموش نشدن عهد تأکید می‌کند و علاقه خود را نسبت به محبوب پایدار و جدی نشان می‌دهد.
منظور حافظ از هرزه‌گرد نبودن دل چیست؟
یعنی دل و ذهن نباید دائماً از یک خواسته به خواسته‌ای دیگر بروند. برای رسیدن به نتیجه، تمرکز و انتخاب یک مسیر مشخص ضروری است.
باز سفید در این غزل چه مفهومی دارد؟
باز سفید نمادی از کسی است که برای شکارهای کوچک و بی‌ارزش خود را به زحمت نمی‌اندازد. این تصویر بر داشتن هدف بزرگ‌تر و پرهیز از فرصت‌های کم‌ارزش تأکید دارد.
پیام کاربردی این غزل برای نیت فال چیست؟
خواسته اصلی خود را بشناسید و برای رسیدن به آن ثابت‌قدم باشید. هر پیشنهاد جذابی ارزش تغییر مسیر ندارد و بعضی هدف‌های بزرگ نیازمند چشم‌پوشی از گزینه‌های کوچک هستند.
بیشتر درباره پیام این غزل
درس زندگی از این غزل
درس اصلی این غزل آن است که خویشتن‌داری در عشق، انتخاب آگاهانه، وفای عهد و حفظ راز را نه شعاری کلی، بلکه تجربه‌ای پیچیده ببینیم.
از بیت 1 می‌آموزیم: خوشا دلی که دنبال هر نگاه و دعوتی نمی‌رود؛ آغاز غزل ستایش انتخاب آگاهانه است. تصویر «دل گزینشگر» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 2 می‌آموزیم: عقل از طمع پرهیز می‌دهد اما میل همچون مگس به سوی شکر می‌رود؛ تناقض خواستن و خویشتن‌داری تصویر می‌شود. تصویر «کشش شکر و مگس» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 3 می‌آموزیم: اشک قادر نیست تصویر خال محبوب را از چشم ببرد؛ حافظ یاد و دیدن را در هم می‌آمیزد. تصویر «خال در سیاهی چشم» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 4 می‌آموزیم: نسیم بوی محبوب را می‌آورد و عاشق سهمی از این نزدیکی می‌طلبد؛ خواهش مهر، زبان بیت است. تصویر «بوی زلف و صبا» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 5 می‌آموزیم: شاعر به دل خود هشدار می‌دهد که پراکندگی توجه و دنبال هر چیز رفتن، کار را پیش نمی‌برد. تصویر «نهیب به دل هرجایی» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 6 می‌آموزیم: ظاهر رند و مست را دستاویز داوری و تحقیر نکن؛ حافظ معیارهای سطحی قضاوت را به چالش می‌کشد. تصویر «نهی از تحقیر» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 7 می‌آموزیم: تضاد گدا و محبوب دست‌نیافتنی، شکاف میان اشتیاق و امکانات را آشکار می‌کند. تصویر «فاصله آرزو و توان» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 8 می‌آموزیم: محبوب به کرامت و وفاداری فراخوانده می‌شود؛ پیوندی پایدار به تعهد دوطرفه نیاز دارد. تصویر «وفای عهد و مکارم اخلاق» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 9 می‌آموزیم: اعتراف به کاستی‌های خویش با تصویر قلم سیاه همراه است؛ خودشناسی مانع خودبرتر‌بینی است. تصویر «قلم و دود دل» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 10 می‌آموزیم: باز بلندپرواز به شکار کوچک دل نمی‌بندد؛ فریب عنوان و زینت نباید هدف بلند را عوض کند. تصویر «باز سفید و بلندهمتی» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 11 می‌آموزیم: مقطع از رازداری سخن می‌گوید؛ اعتماد در جمع با بیرون نبردن سخن خصوصی حفظ می‌شود. تصویر «راز مجلس و امانت‌داری» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
در زندگی امروز، میان نیت خوب و نتیجه مطلوب فاصله‌ای است که با گفت‌وگو، بررسی و عمل سنجیده پیموده می‌شود. در یک خواسته عاطفی یا کاری، مرزها و معیارهای انتخابت را روشن کن و به تعهدی که داده‌ای عمل کن.
پیام کامل حافظ
ای صاحب نیت، در غزل 224 حافظ با زبانی رندانه، خودانتقادگر و آمیخته با غرور بلندهمت تو را به دیدنِ «خویشتن‌داری در عشق، انتخاب آگاهانه، وفای عهد و حفظ راز» فرامی‌خواند. نخست باید معنای ابیات را در پیوند با یکدیگر شنید، سپس آن را آینه‌ای برای پرسش‌های امروز کرد.
1. دل گزینشگر: خوشا دلی که دنبال هر نگاه و دعوتی نمی‌رود؛ آغاز غزل ستایش انتخاب آگاهانه است. در این بیت، عبارت «خوشا دلی که مدام از پِی نظر نرود / به هر دَرَش که بخوانند بی‌خبر نرود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
2. کشش شکر و مگس: عقل از طمع پرهیز می‌دهد اما میل همچون مگس به سوی شکر می‌رود؛ تناقض خواستن و خویشتن‌داری تصویر می‌شود. در این بیت، عبارت «طمع در آن لبِ شیرین نکردَنَم اولی / ولی چگونه مگس از پِی شکر نرود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
3. خال در سیاهی چشم: اشک قادر نیست تصویر خال محبوب را از چشم ببرد؛ حافظ یاد و دیدن را در هم می‌آمیزد. در این بیت، عبارت «سوادِ دیدهٔ غمدیده‌ام به اشک مشوی / که نقشِ خالِ توام هرگز از نظر نرود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
4. بوی زلف و صبا: نسیم بوی محبوب را می‌آورد و عاشق سهمی از این نزدیکی می‌طلبد؛ خواهش مهر، زبان بیت است. در این بیت، عبارت «ز من چو بادِ صبا بویِ خود دریغ مدار / چرا که بی سرِ زلفِ توام به سر نرود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
5. نهیب به دل هرجایی: شاعر به دل خود هشدار می‌دهد که پراکندگی توجه و دنبال هر چیز رفتن، کار را پیش نمی‌برد. در این بیت، عبارت «دلا مباش چنین هرزه گَرد و هرجایی / که هیچ کار ز پیشت بدین هنر نرود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
6. نهی از تحقیر: ظاهر رند و مست را دستاویز داوری و تحقیر نکن؛ حافظ معیارهای سطحی قضاوت را به چالش می‌کشد. در این بیت، عبارت «مکن به چشمِ حقارت نگاه در منِ مست / که آبرویِ شریعت بدین قَدَر نرود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
7. فاصله آرزو و توان: تضاد گدا و محبوب دست‌نیافتنی، شکاف میان اشتیاق و امکانات را آشکار می‌کند. در این بیت، عبارت «منِ گدا هوس سروقامتی دارم / که دست در کمرش جز به سیم و زر نرود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
8. وفای عهد و مکارم اخلاق: محبوب به کرامت و وفاداری فراخوانده می‌شود؛ پیوندی پایدار به تعهد دوطرفه نیاز دارد. در این بیت، عبارت «تو کز مکارمِ اخلاق عالَمی دگری / وفایِ عهدِ من از خاطرت به در نرود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
9. قلم و دود دل: اعتراف به کاستی‌های خویش با تصویر قلم سیاه همراه است؛ خودشناسی مانع خودبرتر‌بینی است. در این بیت، عبارت «سیاه نامه‌تر از خود کسی نمی‌بینم / چگونه چون قلمم دودِ دل به سر نرود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
10. باز سفید و بلندهمتی: باز بلندپرواز به شکار کوچک دل نمی‌بندد؛ فریب عنوان و زینت نباید هدف بلند را عوض کند. در این بیت، عبارت «به تاجِ هدهدم از رَه مَبَر که بازِ سفید / چو باشه در پِی هر صیدِ مختصر نرود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
11. راز مجلس و امانت‌داری: مقطع از رازداری سخن می‌گوید؛ اعتماد در جمع با بیرون نبردن سخن خصوصی حفظ می‌شود. در این بیت، عبارت «بیار باده و اول به دستِ حافظ ده / به شرطِ آن که ز مجلس سخن به در نرود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
سخن پایانی این است: در یک خواسته عاطفی یا کاری، مرزها و معیارهای انتخابت را روشن کن و به تعهدی که داده‌ای عمل کن. به هر دعوتی بی‌فکر پاسخ نده، از روی ظاهر کسی را تحقیر نکن و راز دیگران را فاش نساز.
تعبیر فال حافظ برداشتی ادبی و الهام‌بخش از غزل است؛ برای تصمیم‌های مهم، شرایط واقعی زندگی را نیز در نظر بگیرید.