✦ دیوان حافظ شیرازی ✦
غزل 225 حافظ؛ ساقی حدیث سرو و گل و لاله می رود
متن کامل شعر، پخش صوت، معنی غزل و تعبیر آن
موضوع اصلی: فرصت بهار، شیرینی سخن پارسی، پیشرفت هنر و هشدار درباره فریب دنیا
مطالعه آرام غزل حافظ
بیت‌ها را در صفحهای خلوت، با اندازه دلخواه و حالت شب بخوانید.
متن غزل شماره 225 حافظ
پخش صوت غزل
برای شنیدن شعر، پخش را انتخاب کنید
ساقی حدیث سرو و گل و لاله می رود
وین بحث با ثلاثه غساله می رود
می ده که نوعروس چمن حد حسن یافت
کار این زمان ز صنعت دلاله می رود
شکرشکن شوند همه طوطیان هند
زین قند پارسی که به بنگاله می رود
طی مکان ببین و زمان در سلوک شعر
کاین طفل یک شبه ره یک ساله می رود
آن چشم جادوانه عابدفریب بین
کش کاروان سحر ز دنباله می رود
از ره مرو به عشوه دنیا که این عجوز
مکاره می نشیند و محتاله می رود
باد بهار می وزد از گلستان شاه
و از ژاله باده در قدح لاله می رود
حافظ ز شوق مجلس سلطان غیاث دین
غافل مشو که کار تو از ناله می رود
خلاصه تعبیر این غزل
این غزل درباره فرصت بهار، شیرینی سخن پارسی، پیشرفت هنر و هشدار درباره فریب دنیا است. لحن آن شادمان، هنرمندانه و در میانه راه هشداردهنده است. پیام کلی برای صاحب نیت آن است که تصویرهای شاعرانه را با واقعیت زندگی خود بسنجد و در برابر تجربه، هم احساس و هم مسئولیت را جدی بگیرد.
بیت 1: گفت‌وگوی بهاری و جام. آغاز غزل مجلس بهار و باده را در کنار هم می‌نشاند؛ فضای سرزندگی و گفت‌وگو شکل می‌گیرد. شاهد: «ساقی حدیثِ سرو و گل و لاله می‌رود / وین بحث با ثَلاثهٔ غَسّاله می‌رود»
بیت 2: نوعروس چمن. باغ به عروسی زیبا مانند می‌شود که به نهایت جلوه رسیده؛ اکنون زمان بهره‌گیری از زیبایی بی‌واسطه است. شاهد: «مِی ده که نوعروسِ چمن حَدِّ حُسن یافت / کار این زمان ز صنعتِ دَلّاله می‌رود»
بیت 3: قند پارسی در بنگاله. حافظ با افتخار از شیرینی و گسترش آوازه شعر فارسی سخن می‌گوید؛ اثر هنر از مرز جغرافیا می‌گذرد. شاهد: «شِکَّرشِکن شَوَند همه طوطیانِ هند / زین قندِ پارسی که به بَنگاله می‌رود»
بیت 4: پیشرفت شتابان شعر. شعر چون کودکی تصویر می‌شود که راه دراز را زود می‌پیماید؛ شوق هنری و توان نفوذ کلام برجسته است. شاهد: «طِیِّ مکان ببین و زمان در سلوکِ شعر / کاین طفل یک شبه رَهِ یک ساله می‌رود»
بیت 5: چشم جادوانه. چشم محبوب چنان گیراست که کاروانی از سحر پشت سر آن حرکت می‌کند؛ مبالغه زیبایی را می‌نمایاند. شاهد: «آن چشمِ جادوانهٔ عابدفریب بین / کش کاروانِ سِحْر ز دنباله می‌رود»
بیت 6: فریب دنیا. میانه غزل ناگهان از جشن و هنر به هشدار می‌رسد؛ جذابیت دنیا دلیل قابل اعتماد بودن آن نیست. شاهد: «از رَه مَرو به عشوهٔ دنیا که این عجوز / مکّاره می‌نشیند و مُحتاله می‌رود»
بیت 7: نسیم و ژاله در لاله. تصویر ژاله در جام لاله، شکوه بهار را به گلستان شاه پیوند می‌دهد و زمینه ستایش را می‌سازد. شاهد: «بادِ بهار می‌وزد از گُلْسِتانِ شاه / وز ژاله باده در قدحِ لاله می‌رود»
بیت 8: مجلس سلطان و شوق شاعر. مقطع به مجلس سلطان غیاث دین اشاره دارد؛ شعر از طبیعت و هنر به مناسبات حمایت و آرزوی حضور می‌رسد. شاهد: «حافظ ز شوقِ مجلس سلطان غیاثِ دین / غافل مشو که کارِ تو از ناله می‌رود»
برای نیت تو، شاهد برجسته بیت 6 است: «از رَه مَرو به عشوهٔ دنیا که این عجوز / مکّاره می‌نشیند و مُحتاله می‌رود». از این شاهد می‌توان دعوتی به تأمل گرفت، نه خبری قطعی از آینده. از فرصت مناسب برای ارائه کار خلاقانه‌ات بهره بگیر و پیش از پذیرفتن پیشنهاد جذاب، پایداری آن را بسنج. فریب جلوه‌های زودگذر یا وعده‌های پرزرق‌وبرق را نخور و استعداد را بی‌تمرین رها نکن.
تعبیر فال حافظ غزل 225
فال شما حال‌وهوای گشایش، تازگی و حرکت دارد. نشانه‌های بهار و گل در آغاز و پایان غزل، فضای مثبتی ایجاد می‌کنند و می‌گویند دوره‌ای که در آن قرار دارید می‌تواند زمینه رشد و تازه شدن شرایط را فراهم کند. اگر مدتی احساس سکون داشته‌اید، این غزل شما را به حرکت و استفاده از زمان دعوت می‌کند.
در کنار این امید، یک هشدار مهم وجود دارد: ظاهر جذاب بعضی فرصت‌ها الزاماً به معنای مناسب بودن آنها نیست. حافظ دنیا را فریبنده می‌بیند و از انسان می‌خواهد راه خود را گم نکند. بنابراین بهتر است در این دوره، هم از فرصت‌های تازه استفاده کنید و هم قبل از هر انتخاب، ببینید آیا آن انتخاب شما را به هدف واقعی‌تان نزدیک می‌کند یا فقط برای مدتی سرگرمتان می‌سازد.
معنی و مفهوم غزل
حافظ در آغاز غزل از ساقی می‌خواهد که از سرو و گل و لاله سخن بگوید و فضای بهاری و زیبای باغ را پیش چشم می‌آورد. سپس می‌گوید چمن مانند نوعروسی به اوج زیبایی رسیده و زمان، زمانِ جلوه و آراستگی است. در بیت بعد، شیرینی زبان فارسی را چنان توصیف می‌کند که طوطیان هند از شنیدن آن شکرشکن می‌شوند؛ یعنی سخن فارسی را بسیار شیرین و دلنشین می‌داند.
در بیت چهارم، حافظ از سرعت و شتاب در سلوک شعر سخن می‌گوید و تصویری می‌آورد که در زمانی کوتاه، مسیری طولانی طی می‌شود. سپس به چشم جادویی و فریبنده محبوب اشاره می‌کند که گویی کاروانی از افسون و جاذبه را با خود می‌برد. بعد از آن، فضای شعر تغییر می‌کند و شاعر هشدار می‌دهد که به فریب دنیا دل نبندیم، زیرا دنیا همچون پیرزنی حیله‌گر و فریبنده تصویر شده است.
در بیت پایانی، باد بهار از گلستان می‌وزد و قطره‌های شبنم مانند باده در جام لاله دیده می‌شوند؛ تصویری که دوباره طراوت و زیبایی طبیعت را به غزل بازمی‌گرداند. حافظ در پایان از شوق مجلس سلطان غیاث‌الدین سخن می‌گوید و هشدار می‌دهد که از هدف و کار خود غافل نشود و کارش را با ناله و طلب پیگیری کند.
پیام حافظ به زبان ساده
«فریب دنیا؛ میانه غزل ناگهان از جشن و هنر به هشدار می‌رسد؛ جذابیت دنیا دلیل قابل اعتماد بودن آن نیست.»
به زبان ساده، از تجربه‌های زندگی درس بگیر، شتاب‌زده داوری نکن و بدان که میانه غزل ناگهان از جشن و هنر به هشدار می‌رسد؛ جذابیت دنیا دلیل قابل اعتماد بودن آن نیست. از فرصت مناسب برای ارائه کار خلاقانه‌ات بهره بگیر و پیش از پذیرفتن پیشنهاد جذاب، پایداری آن را بسنج.
بیت برجسته غزل
از رَه مَرو به عشوهٔ دنیا که این عجوز
مکّاره می‌نشیند و مُحتاله می‌رود
بیت 6 با تصویر «فریب دنیا» هسته عملی پیام را روشن می‌کند: میانه غزل ناگهان از جشن و هنر به هشدار می‌رسد؛ جذابیت دنیا دلیل قابل اعتماد بودن آن نیست.
تعبیر این غزل برای نیت‌های مختلف
موضوع مورد نظرتان را انتخاب کنید تا برداشت مرتبط با آن را بخوانید.
تعبیر عاشقانه
در عشق، غزل فضایی زنده و دلنشین دارد و زیبایی، جوانی و طراوت را برجسته می‌کند. اگر در رابطه‌ای هستید، می‌تواند نشانه دوره‌ای باشد که احساسات دوباره جان می‌گیرند و رابطه از یکنواختی بیرون می‌آید. اگر در انتظار آشنایی یا شروع رابطه‌ای هستید، فضای بهاری غزل با آغاز یک احساس تازه هماهنگ است.
اما حافظ در کنار زیبایی، درباره فریبندگی ظاهری دنیا هشدار می‌دهد. در انتخاب عاطفی، فقط جذابیت و هیجان اولیه را معیار قرار ندهید. شناخت شخصیت، صداقت و نیت واقعی طرف مقابل مهم‌تر از جلوه‌ای است که در نگاه اول دیده می‌شود.
تعبیر گشایش
گشایش کلی: در فضای این غزل، «فرصت بهار، شیرینی سخن پارسی، پیشرفت هنر و هشدار درباره فریب دنیا» را در نظر بگیر. گشایش در تعبیر ادبی بیشتر از تغییر نگاه و اقدام معقول آغاز می‌شود. بیت 2 با تصویر «نوعروس چمن» یادآوری می‌کند: باغ به عروسی زیبا مانند می‌شود که به نهایت جلوه رسیده؛ اکنون زمان بهره‌گیری از زیبایی بی‌واسطه است. بنابراین از فرصت مناسب برای ارائه کار خلاقانه‌ات بهره بگیر و پیش از پذیرفتن پیشنهاد جذاب، پایداری آن را بسنج.
تعبیر کار و آینده شغلی
در زمینه کار، یکی از مهم‌ترین پیام‌های غزل سرعت پیشرفت است. تصویر طفلی که در زمانی کوتاه مسیر زیادی را طی می‌کند، می‌تواند نمادی از یادگیری سریع، پیشرفت ناگهانی یا نتیجه گرفتن از مهارتی باشد که مدت‌ها روی آن کار کرده‌اید. اگر فرصتی برای رشد دارید، تعلل بیش از اندازه ممکن است باعث از دست رفتن زمان مناسب شود.
در عین حال، هر فرصت شغلی درخشان الزاماً مناسب شما نیست. هشدار حافظ درباره فریب دنیا یادآور می‌شود که عنوان، درآمد یا ظاهر جذاب یک موقعیت نباید تنها معیار انتخاب باشد. مسیر شغلی‌ای را دنبال کنید که علاوه بر منفعت، با توانایی و هدف واقعی شما هماهنگ باشد.
تعبیر دوراهی و تصمیم
دوراهی: در فضای این غزل، «فرصت بهار، شیرینی سخن پارسی، پیشرفت هنر و هشدار درباره فریب دنیا» را در نظر بگیر. معیارهای انتخاب را بنویس و میان خواسته فوری و پیامد درازمدت فرق بگذار. بیت 6 با تصویر «فریب دنیا» یادآوری می‌کند: میانه غزل ناگهان از جشن و هنر به هشدار می‌رسد؛ جذابیت دنیا دلیل قابل اعتماد بودن آن نیست. بنابراین از فرصت مناسب برای ارائه کار خلاقانه‌ات بهره بگیر و پیش از پذیرفتن پیشنهاد جذاب، پایداری آن را بسنج.
قدم بعدی پس از خواندن فال
از فرصت مناسب برای ارائه کار خلاقانه‌ات بهره بگیر و پیش از پذیرفتن پیشنهاد جذاب، پایداری آن را بسنج.
پرسش‌های رایج درباره این غزل
موضوع اصلی غزل ۲۲۵ چیست؟
غزل درباره بهار و زیبایی زندگی، شیرینی شعر و زبان، سرعت سلوک و گذر زمان، و در کنار آنها هشدار نسبت به فریبندگی دنیاست.
آیا این غزل نشانه شروعی تازه است؟
فضای بهاری، شکوفایی گل‌ها و حرکت نسیم با مفهوم تازگی و فرصت جدید هماهنگ است؛ بنابراین در تعبیر فال می‌تواند نشانه فراهم شدن زمینه‌ای تازه باشد.
منظور حافظ از فریب دنیا چیست؟
حافظ دنیا را زیبا اما مکّار و فریبنده تصویر می‌کند؛ یعنی انسان نباید فقط به ظاهر جذاب امور تکیه کند و باید پیامد و حقیقت پشت آنها را نیز ببیند.
بیت مربوط به طی مکان و زمان چه پیامی دارد؟
این بخش بر سرعت حرکت و پیشرفت در مسیر سلوک و شعر تأکید دارد و در تعبیر فال می‌تواند نشانه آن باشد که یک مسیر طولانی در صورت حرکت درست، با سرعت بیشتری طی شود.
پیام غزل برای یک تصمیم مهم چیست؟
فرصت را از دست ندهید، اما شتاب‌زده هم تصمیم نگیرید. ابتدا هدف اصلی را مشخص کنید و سپس ببینید آیا گزینه پیش رو واقعاً شما را به آن هدف نزدیک می‌کند یا فقط ظاهر جذابی دارد.
بیشتر درباره پیام این غزل
درس زندگی از این غزل
درس اصلی این غزل آن است که فرصت بهار، شیرینی سخن پارسی، پیشرفت هنر و هشدار درباره فریب دنیا را نه شعاری کلی، بلکه تجربه‌ای پیچیده ببینیم.
از بیت 1 می‌آموزیم: آغاز غزل مجلس بهار و باده را در کنار هم می‌نشاند؛ فضای سرزندگی و گفت‌وگو شکل می‌گیرد. تصویر «گفت‌وگوی بهاری و جام» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 2 می‌آموزیم: باغ به عروسی زیبا مانند می‌شود که به نهایت جلوه رسیده؛ اکنون زمان بهره‌گیری از زیبایی بی‌واسطه است. تصویر «نوعروس چمن» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 3 می‌آموزیم: حافظ با افتخار از شیرینی و گسترش آوازه شعر فارسی سخن می‌گوید؛ اثر هنر از مرز جغرافیا می‌گذرد. تصویر «قند پارسی در بنگاله» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 4 می‌آموزیم: شعر چون کودکی تصویر می‌شود که راه دراز را زود می‌پیماید؛ شوق هنری و توان نفوذ کلام برجسته است. تصویر «پیشرفت شتابان شعر» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 5 می‌آموزیم: چشم محبوب چنان گیراست که کاروانی از سحر پشت سر آن حرکت می‌کند؛ مبالغه زیبایی را می‌نمایاند. تصویر «چشم جادوانه» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 6 می‌آموزیم: میانه غزل ناگهان از جشن و هنر به هشدار می‌رسد؛ جذابیت دنیا دلیل قابل اعتماد بودن آن نیست. تصویر «فریب دنیا» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 7 می‌آموزیم: تصویر ژاله در جام لاله، شکوه بهار را به گلستان شاه پیوند می‌دهد و زمینه ستایش را می‌سازد. تصویر «نسیم و ژاله در لاله» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 8 می‌آموزیم: مقطع به مجلس سلطان غیاث دین اشاره دارد؛ شعر از طبیعت و هنر به مناسبات حمایت و آرزوی حضور می‌رسد. تصویر «مجلس سلطان و شوق شاعر» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
در زندگی امروز، میان نیت خوب و نتیجه مطلوب فاصله‌ای است که با گفت‌وگو، بررسی و عمل سنجیده پیموده می‌شود. از فرصت مناسب برای ارائه کار خلاقانه‌ات بهره بگیر و پیش از پذیرفتن پیشنهاد جذاب، پایداری آن را بسنج.
پیام کامل حافظ
ای صاحب نیت، در غزل 225 حافظ با زبانی شادمان، هنرمندانه و در میانه راه هشداردهنده تو را به دیدنِ «فرصت بهار، شیرینی سخن پارسی، پیشرفت هنر و هشدار درباره فریب دنیا» فرامی‌خواند. نخست باید معنای ابیات را در پیوند با یکدیگر شنید، سپس آن را آینه‌ای برای پرسش‌های امروز کرد.
1. گفت‌وگوی بهاری و جام: آغاز غزل مجلس بهار و باده را در کنار هم می‌نشاند؛ فضای سرزندگی و گفت‌وگو شکل می‌گیرد. در این بیت، عبارت «ساقی حدیثِ سرو و گل و لاله می‌رود / وین بحث با ثَلاثهٔ غَسّاله می‌رود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
2. نوعروس چمن: باغ به عروسی زیبا مانند می‌شود که به نهایت جلوه رسیده؛ اکنون زمان بهره‌گیری از زیبایی بی‌واسطه است. در این بیت، عبارت «مِی ده که نوعروسِ چمن حَدِّ حُسن یافت / کار این زمان ز صنعتِ دَلّاله می‌رود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
3. قند پارسی در بنگاله: حافظ با افتخار از شیرینی و گسترش آوازه شعر فارسی سخن می‌گوید؛ اثر هنر از مرز جغرافیا می‌گذرد. در این بیت، عبارت «شِکَّرشِکن شَوَند همه طوطیانِ هند / زین قندِ پارسی که به بَنگاله می‌رود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
4. پیشرفت شتابان شعر: شعر چون کودکی تصویر می‌شود که راه دراز را زود می‌پیماید؛ شوق هنری و توان نفوذ کلام برجسته است. در این بیت، عبارت «طِیِّ مکان ببین و زمان در سلوکِ شعر / کاین طفل یک شبه رَهِ یک ساله می‌رود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
5. چشم جادوانه: چشم محبوب چنان گیراست که کاروانی از سحر پشت سر آن حرکت می‌کند؛ مبالغه زیبایی را می‌نمایاند. در این بیت، عبارت «آن چشمِ جادوانهٔ عابدفریب بین / کش کاروانِ سِحْر ز دنباله می‌رود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
6. فریب دنیا: میانه غزل ناگهان از جشن و هنر به هشدار می‌رسد؛ جذابیت دنیا دلیل قابل اعتماد بودن آن نیست. در این بیت، عبارت «از رَه مَرو به عشوهٔ دنیا که این عجوز / مکّاره می‌نشیند و مُحتاله می‌رود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
7. نسیم و ژاله در لاله: تصویر ژاله در جام لاله، شکوه بهار را به گلستان شاه پیوند می‌دهد و زمینه ستایش را می‌سازد. در این بیت، عبارت «بادِ بهار می‌وزد از گُلْسِتانِ شاه / وز ژاله باده در قدحِ لاله می‌رود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
8. مجلس سلطان و شوق شاعر: مقطع به مجلس سلطان غیاث دین اشاره دارد؛ شعر از طبیعت و هنر به مناسبات حمایت و آرزوی حضور می‌رسد. در این بیت، عبارت «حافظ ز شوقِ مجلس سلطان غیاثِ دین / غافل مشو که کارِ تو از ناله می‌رود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
سخن پایانی این است: از فرصت مناسب برای ارائه کار خلاقانه‌ات بهره بگیر و پیش از پذیرفتن پیشنهاد جذاب، پایداری آن را بسنج. فریب جلوه‌های زودگذر یا وعده‌های پرزرق‌وبرق را نخور و استعداد را بی‌تمرین رها نکن.
تعبیر فال حافظ برداشتی ادبی و الهام‌بخش از غزل است؛ برای تصمیم‌های مهم، شرایط واقعی زندگی را نیز در نظر بگیرید.