✦ دیوان حافظ شیرازی ✦
غزل 193 حافظ؛ در نظربازی ما بی خبران حیرانند
متن کامل شعر، پخش صوت، معنی غزل و تعبیر آن
موضوع اصلی: اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت
مطالعه آرام غزل حافظ
بیتها را در صفحهای خلوت، با اندازه دلخواه و حالت شب بخوانید.
متن غزل شماره 193 حافظ
پخش صوت غزل
برای شنیدن شعر، پخش را انتخاب کنید
در نظربازی ما بی خبران حیرانند
من چنینم که نمودم دگر ایشان دانند
عاقلان نقطه پرگار وجودند ولی
عشق داند که در این دایره سرگردانند
جلوه گاه رخ او دیده من تنها نیست
ماه و خورشید همین آینه می گردانند
عهد ما با لب شیرین دهنان بست خدا
ما همه بنده و این قوم خداوندانند
مفلسانیم و هوای می و مطرب داریم
آه اگر خرقه پشمین به گرو نستانند
وصل خورشید به شبپره اعمی نرسد
که در آن آینه صاحب نظران حیرانند
لاف عشق و گله از یار زهی لاف دروغ
عشقبازان چنین مستحق هجرانند
مگرم چشم سیاه تو بیاموزد کار
ور نه مستوری و مستی همه کس نتوانند
گر به نزهتگه ارواح برد بوی تو باد
عقل و جان گوهر هستی به نثار افشانند
زاهد ار رندی حافظ نکند فهم چه شد
دیو بگریزد از آن قوم که قرآن خوانند
گر شوند آگه از اندیشه ما مغبچگان
بعد از این خرقه صوفی به گرو نستانند
خلاصه تعبیر این غزل
غزل 193 با مطلع «در نظربازی ما، بی‌خبران، حیرانند» بر محور اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت می‌چرخد. لحن آن آزاداندیش، عارفانه و انتقادی است و باید تفاوت صدای شاعر با نتیجه‌گیری قطعی درباره آینده را حفظ کرد.
بیت 1، با تصویر «صداقت در برابر داوری دیگران»، می‌گوید: «در نظربازی ما، بی‌خبران، حیرانند / من، چنینم که نمودم؛ دگر ایشان دانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 2، با تصویر «محدودیت عقل حسابگر»، می‌گوید: «عاقلان، نقطهٔ پرگار وجودند ولی / عشق داند که در این دایره، سرگردانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 3، با تصویر «فراگیری زیبایی»، می‌گوید: «جلوه‌گاه رخ او، دیدهٔ من، تنها نیست / ماه و خورشید، همین آینه می‌گردانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 4، با تصویر «وفاداری به عهد دل»، می‌گوید: «عهد ما با لب شیرین‌دهنان بست خدا / ما، همه، بنده و این قوم، خداوندانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 5، با تصویر «فاصله خواسته و توان»، می‌گوید: «مفلسانیم و هوای می و مطرب داریم / آه اگر خرقهٔ پشمین به گرو نستانند!». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 6، با تصویر «لزوم ظرفیت شناخت»، می‌گوید: «وصل خورشید به شب‌پرّهٔ اعمیٰ نرسد / که در آن آینه، صاحب‌نظران، حیرانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 7، با تصویر «پرهیز از ادعای بی‌عمل»، می‌گوید: «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 8، با تصویر «دشواری جمع شور و خویشتن‌داری»، می‌گوید: «مگرم چشم سیاه تو بیاموزد کار / ورنه مستوری و مستی، همه‌کس نتْوانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 9، با تصویر «اثر عمیق یاد محبوب»، می‌گوید: «گر به نُزهتگهِ ارواح بَرَد بویِ تو، باد / عقل و جان، گوهر هستی به نثار افشانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 10، با تصویر «تفاوت فهم و ظاهر»، می‌گوید: «زاهد ار رندیِ «حافظ» نکند فهم، چه شد؟ / دیو بگریزد از آن قوم که قرآن خوانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 11، با تصویر «طنز در نقد تظاهر»، می‌گوید: «گر شوند آگه از اندیشهٔ ما، مغ‌بَچگان / بعد از این، خرقهٔ صوفی به گرو نستانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
در موضوع عشق و رابطه، مضمون «اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت» راهی برای بازاندیشی است. پیش از نتیجه‌گیری، احساس خود را از شواهد جدا کن و یک اقدام سنجیده انتخاب کن. شاهد بیت 7، «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند»، بر پرهیز از ادعای بی‌عمل تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع آشتی، مضمون «اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت» راهی برای بازاندیشی است. برای آشتی باید علت فاصله، امکان گفت‌وگوی امن و مسئولیت دو طرف روشن باشد. شاهد بیت 7، «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند»، بر پرهیز از ادعای بی‌عمل تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع ازدواج، مضمون «اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت» راهی برای بازاندیشی است. در تصمیم ازدواج، شناخت متقابل، رضایت و تعهد مهم‌تر از شور گذراست. شاهد بیت 7، «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند»، بر پرهیز از ادعای بی‌عمل تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع کار، مضمون «اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت» راهی برای بازاندیشی است. در امور کاری، توانایی، قرارداد، شواهد و راهنمایی معتبر را بررسی کن. شاهد بیت 7، «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند»، بر پرهیز از ادعای بی‌عمل تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع مالی، مضمون «اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت» راهی برای بازاندیشی است. این غزل درباره سود، زیان یا زمان دریافت پول پیش‌بینی مشخصی ندارد. شاهد بیت 7، «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند»، بر پرهیز از ادعای بی‌عمل تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع تحصیل، مضمون «اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت» راهی برای بازاندیشی است. در یادگیری، تداوم و بازخورد عملی از مقایسه خود با دیگران سودمندتر است. شاهد بیت 7، «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند»، بر پرهیز از ادعای بی‌عمل تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع سفر، مضمون «اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت» راهی برای بازاندیشی است. پیش از سفر، اطلاعات مقصد، امکانات و خطرهای واقعی را بررسی کن. شاهد بیت 7، «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند»، بر پرهیز از ادعای بی‌عمل تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع مهاجرت، مضمون «اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت» راهی برای بازاندیشی است. برای مهاجرت از مشورت تخصصی و برنامه‌ریزی واقع‌بینانه کمک بگیر. شاهد بیت 7، «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند»، بر پرهیز از ادعای بی‌عمل تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع سلامتی، مضمون «اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت» راهی برای بازاندیشی است. تصاویر درد و درمان در این شعر پزشکی نیستند و جای تشخیص یا درمان را نمی‌گیرند. شاهد بیت 7، «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند»، بر پرهیز از ادعای بی‌عمل تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
شاهد اصلی بیت 7 است: «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند». پیام کاربردی: در تصمیم مهم خود میان قضاوت دیگران و ارزش‌های واقعی خویش فرق بگذار و ادعای عشق را با رفتار وفادارانه بسنج. از ادعای عشق همراه با شکایت و از داوری شتاب‌زده درباره دیگران دوری کن.
تعبیر فال حافظ غزل 193
این فال، فالِ «شناخت حقیقت درونی» است. غزل نشان می‌دهد که بعضی تجربه‌ها را نمی‌توان با معیارهای ظاهری و قضاوت دیگران سنجید. حافظ میان عقل و عشق تضاد کامل ایجاد نمی‌کند، اما نشان می‌دهد که عشق قلمرویی دارد که عقل معمول به تنهایی نمی‌تواند همه آن را توضیح دهد.
در این غزل، وفاداری به عهد نیز اهمیت زیادی دارد. حافظ خود را بنده محبوب می‌داند و این رابطه را چیزی فراتر از یک علاقه زودگذر معرفی می‌کند.
از سوی دیگر، شعر درباره رندی و تفاوت آن با ظاهرگرایی است. بنابراین اگر در زندگی با فرد یا موقعیتی مواجه هستید که ظاهر آن با حقیقتش تفاوت دارد، بهتر است به رفتار و عمق ماجرا توجه کنید، نه صرفاً عنوان و ظاهر.
پیام کلی فال این است که حقیقت را با چشم باز دنبال کنید، اما برای اثبات آن به همه پاسخ ندهید؛ بعضی تجربه‌ها تنها برای کسی روشن می‌شوند که واقعاً آنها را زیسته باشد.
معنی و مفهوم غزل
حافظ غزل را با این معنا آغاز می‌کند که کسانی که از تجربه نظربازی و عشق بی‌خبرند، در برابر رفتار عاشق حیران می‌مانند. شاعر می‌گوید من همان‌گونه که خود را نشان داده‌ام هستم و دیگران می‌توانند برداشت خود را داشته باشند.
در بیت دوم، عاقلان به نقطه پرگار وجود تشبیه می‌شوند، اما عشق نشان می‌دهد که همین عاقلان در دایره عشق سرگردان‌اند. حافظ میان نظم عقلانی و تجربه پیچیده عشق تقابل ایجاد می‌کند.
در بیت سوم، شاعر می‌گوید فقط چشم او نیست که جلوه محبوب را می‌بیند؛ ماه و خورشید نیز گویی آینه‌ای برای دیدن چهره او هستند. این تصویر، زیبایی محبوب را به سراسر جهان گسترش می‌دهد.
در بیت چهارم، حافظ از عهدی سخن می‌گوید که میان عاشقان و لب شیرین‌دهنان بسته شده است. او خود و یارانش را بندگان و محبوبان را خداوندان می‌نامد؛ تصویری از جایگاه بلند معشوق در جهان عاشقانه شاعر.
در بیت پنجم، شاعر خود را مفلس می‌خواند اما همچنان هوای می و مطرب دارد. خرقه پشمین نیز در اینجا بخشی از ظاهر زاهدانه است که ممکن است برای تأمین هزینه این زندگی رندانه به گرو گذاشته شود. بیت میان فقر ظاهری و خواسته‌های روحی شاعر تضاد ایجاد می‌کند.
در بیت ششم، حافظ می‌گوید شبپره کور نمی‌تواند به خورشید برسد؛ حتی صاحبان نظر نیز هنگام دیدن آن حقیقت حیران می‌شوند. بنابراین برای درک حقیقتی بزرگ، صرف ادعای دیدن کافی نیست و ظرفیت فهم نیز لازم است.
در بیت هفتم، حافظ می‌گوید کسی که ادعای عشق می‌کند و همزمان از یار شکایت دارد، ادعای او با حقیقت عشق سازگار نیست. از نگاه شاعر، عاشقی حقیقی باید توان تحمل و وفاداری داشته باشد.
در بیت هشتم، حافظ چشم سیاه محبوب را مخاطب قرار می‌دهد و می‌گوید شاید آن چشم بتواند راه مستوری و مستی را به او بیاموزد؛ زیرا حفظ همزمان پوشیدگی و مستی و شور عشق کار هر کسی نیست.
در بیت نهم، حافظ می‌گوید اگر بوی محبوب به نزهتگاه ارواح برسد، عقل و جان در برابر آن گوهر هستی خود را نثار می‌کنند. این بیت شدت ارزش و تأثیر معنوی محبوب را نشان می‌دهد.
در بیت دهم، شاعر می‌گوید اگر زاهد رندی او را نمی‌فهمد، جای شگفتی نیست. او با تعبیری طنزآمیز میان ظاهر زاهدانه و حقیقت عشق فاصله می‌گذارد.
در بیت پایانی، حافظ می‌گوید اگر مغبچگان از اندیشه او آگاه شوند، دیگر خرقه صوفی را در میخانه به گرو نمی‌پذیرند. پایان غزل نیز همان تضاد میان ظاهر رسمی و جهان رندانه حافظ را ادامه می‌دهد.
پیام حافظ به زبان ساده
«در میانه اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت، به یاد داشته باش: در تصمیم مهم خود میان قضاوت دیگران و ارزش‌های واقعی خویش فرق بگذار و ادعای عشق را با رفتار وفادارانه بسنج. شاهد این دریافت، بیت 7 است: «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند».»
در میانه اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت، به یاد داشته باش: در تصمیم مهم خود میان قضاوت دیگران و ارزش‌های واقعی خویش فرق بگذار و ادعای عشق را با رفتار وفادارانه بسنج. شاهد این دریافت، بیت 7 است: «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند».
بیت برجسته غزل
لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ!
عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند
شاهد اصلی بیت 7: «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند». این بیت به‌طور مستقیم به پرهیز از ادعای بی‌عمل می‌پردازد. بیت‌های 2 و 11 نیز وجوه دیگری از مضمون «اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت» را نشان می‌دهند.
تعبیر این غزل برای نیت‌های مختلف
موضوع مورد نظرتان را انتخاب کنید تا برداشت مرتبط با آن را بخوانید.
تعبیر عاشقانه
در نیت عاشقانه، این غزل از عشقی عمیق و متفاوت با علاقه سطحی سخن می‌گوید. حافظ عشق را تجربه‌ای می‌داند که برای بی‌خبران قابل فهم نیست و به همین دلیل ممکن است دیگران رابطه یا احساس شما را آن‌طور که خودتان تجربه می‌کنید، درک نکنند.
«عهد ما با لب شیرین‌دهنان بست خدا» نشان می‌دهد که در منطق غزل، عشق با وفاداری و تعهد پیوند دارد. اگر رابطه‌ای برای شما جدی است، باید در رفتار واقعی نیز نشانه‌ای از همین عهد دیده شود.
در عین حال، غزل هشدار می‌دهد که صرف شدت احساس برای سالم بودن یک رابطه کافی نیست. اگر عشق واقعی باشد، باید در کنار کشش، احترام، صداقت و مسئولیت نیز وجود داشته باشد.
تعبیر گشایش
غزل از اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت سخن می‌گوید، اما تاریخ و تضمینی برای دگرگونی ارائه نمی‌کند. به جای انتظار نشانه قطعی، رفتارها و فرصت‌های واقعی را بسنج. در تصمیم مهم خود میان قضاوت دیگران و ارزش‌های واقعی خویش فرق بگذار و ادعای عشق را با رفتار وفادارانه بسنج.
تعبیر کار و آینده شغلی
در زمینه کار، غزل می‌تواند به موقعیتی اشاره کند که در آن روش یا استعداد شما توسط همه اطرافیان به‌درستی فهمیده نمی‌شود. حافظ می‌گوید بی‌خبران در برابر تجربه او حیران‌اند؛ این مضمون می‌تواند با داشتن یک مسیر حرفه‌ای متفاوت یا ایده‌ای غیرمتعارف هماهنگ باشد.
اگر در کار خود روشی دارید که دیگران هنوز آن را نمی‌فهمند، لازم نیست صرفاً برای جلب تأیید آنها مسیر خود را عوض کنید؛ اما لازم است نتیجه و منطق کارتان را نیز به‌درستی بسنجید.
«مستی و مستوری» در این زمینه می‌تواند نماد تعادل میان خلاقیت و انضباط باشد. استعداد زمانی ارزشمندتر می‌شود که بتواند در عمل و با نظم به نتیجه برسد.
تعبیر دوراهی و تصمیم
در موضوع دوراهی تصمیم، مضمون «اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت» راهی برای بازاندیشی است. پیش از نتیجه‌گیری، احساس خود را از شواهد جدا کن و یک اقدام سنجیده انتخاب کن. شاهد بیت 7، «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند»، بر پرهیز از ادعای بی‌عمل تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
قدم بعدی پس از خواندن فال
در تصمیم مهم خود میان قضاوت دیگران و ارزش‌های واقعی خویش فرق بگذار و ادعای عشق را با رفتار وفادارانه بسنج.
پرسش‌های رایج درباره این غزل
پیام اصلی غزل شماره ۱۹۳ چیست؟
غزل درباره تفاوت میان نگاه ظاهری و تجربه حقیقی عشق، محدودیت عقل در فهم همه ابعاد عشق، وفاداری به عهد و پرهیز از قضاوت سطحی است.
منظور حافظ از «عاقلان نقطه پرگار وجودند» چیست؟
عقل را مانند نقطه‌ای مرکزی برای نظم و شناخت جهان تصویر می‌کند، اما بلافاصله می‌گوید عشق می‌داند که همین عاقلان در دایره عشق سرگردان می‌شوند؛ یعنی عشق قلمرویی پیچیده‌تر از محاسبات معمول دارد.
چرا حافظ از خورشید و شبپره استفاده می‌کند؟
شبپره نماد موجودی است که توان دیدن نور خورشید را ندارد. حافظ از این تصویر برای بیان تفاوت ظرفیت ادراک استفاده می‌کند؛ کسی که توان دیدن حقیقت را ندارد، نمی‌تواند درباره آن مانند صاحب‌نظر داوری کند.
«لاف عشق و گله از یار» چه پیامی دارد؟
حافظ میان ادعای عشق و شکایت دائمی از محبوب ناسازگاری می‌بیند. در منطق غزل، عاشق واقعی باید در کنار شور عشق، تحمل و وفاداری نیز داشته باشد.
این غزل برای یک نیت شخصی چه هشداری دارد؟
هشدار اصلی آن است که تصمیم خود را نه فقط بر اساس قضاوت دیگران و نه فقط بر اساس هیجان شخصی بگیرید. حقیقت احساس، رفتار واقعی و مسئولیت‌های تصمیم باید در کنار هم دیده شوند.
بیشتر درباره پیام این غزل
درس زندگی از این غزل
درس این غزل، اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت است.
از بیت 1 می‌توان درباره «صداقت در برابر داوری دیگران» آموخت. بیت 1، با تصویر «صداقت در برابر داوری دیگران»، می‌گوید: «در نظربازی ما، بی‌خبران، حیرانند / من، چنینم که نمودم؛ دگر ایشان دانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 2 می‌توان درباره «محدودیت عقل حسابگر» آموخت. بیت 2، با تصویر «محدودیت عقل حسابگر»، می‌گوید: «عاقلان، نقطهٔ پرگار وجودند ولی / عشق داند که در این دایره، سرگردانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 3 می‌توان درباره «فراگیری زیبایی» آموخت. بیت 3، با تصویر «فراگیری زیبایی»، می‌گوید: «جلوه‌گاه رخ او، دیدهٔ من، تنها نیست / ماه و خورشید، همین آینه می‌گردانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 4 می‌توان درباره «وفاداری به عهد دل» آموخت. بیت 4، با تصویر «وفاداری به عهد دل»، می‌گوید: «عهد ما با لب شیرین‌دهنان بست خدا / ما، همه، بنده و این قوم، خداوندانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 5 می‌توان درباره «فاصله خواسته و توان» آموخت. بیت 5، با تصویر «فاصله خواسته و توان»، می‌گوید: «مفلسانیم و هوای می و مطرب داریم / آه اگر خرقهٔ پشمین به گرو نستانند!». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 6 می‌توان درباره «لزوم ظرفیت شناخت» آموخت. بیت 6، با تصویر «لزوم ظرفیت شناخت»، می‌گوید: «وصل خورشید به شب‌پرّهٔ اعمیٰ نرسد / که در آن آینه، صاحب‌نظران، حیرانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 7 می‌توان درباره «پرهیز از ادعای بی‌عمل» آموخت. بیت 7، با تصویر «پرهیز از ادعای بی‌عمل»، می‌گوید: «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 8 می‌توان درباره «دشواری جمع شور و خویشتن‌داری» آموخت. بیت 8، با تصویر «دشواری جمع شور و خویشتن‌داری»، می‌گوید: «مگرم چشم سیاه تو بیاموزد کار / ورنه مستوری و مستی، همه‌کس نتْوانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 9 می‌توان درباره «اثر عمیق یاد محبوب» آموخت. بیت 9، با تصویر «اثر عمیق یاد محبوب»، می‌گوید: «گر به نُزهتگهِ ارواح بَرَد بویِ تو، باد / عقل و جان، گوهر هستی به نثار افشانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 10 می‌توان درباره «تفاوت فهم و ظاهر» آموخت. بیت 10، با تصویر «تفاوت فهم و ظاهر»، می‌گوید: «زاهد ار رندیِ «حافظ» نکند فهم، چه شد؟ / دیو بگریزد از آن قوم که قرآن خوانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 11 می‌توان درباره «طنز در نقد تظاهر» آموخت. بیت 11، با تصویر «طنز در نقد تظاهر»، می‌گوید: «گر شوند آگه از اندیشهٔ ما، مغ‌بَچگان / بعد از این، خرقهٔ صوفی به گرو نستانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
در عمل: در تصمیم مهم خود میان قضاوت دیگران و ارزش‌های واقعی خویش فرق بگذار و ادعای عشق را با رفتار وفادارانه بسنج.
پیام کامل حافظ
ای صاحب نیت، حافظ در این غزل با زبان آزاداندیش، عارفانه و انتقادی از اصالت در عشق، ناتوانی داوری ظاهری و کشمکش عقل و حیرت سخن می‌گوید. در خواندن فال، نخست صدای خود شعر را بشنو، سپس از آن برای پرسیدن سؤال‌های بهتر درباره زندگی کمک بگیر.
صداقت در برابر داوری دیگران: در نظربازی ما، بی‌خبران، حیرانند / من، چنینم که نمودم؛ دگر ایشان دانند. بیت 1، با تصویر «صداقت در برابر داوری دیگران»، می‌گوید: «در نظربازی ما، بی‌خبران، حیرانند / من، چنینم که نمودم؛ دگر ایشان دانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
محدودیت عقل حسابگر: عاقلان، نقطهٔ پرگار وجودند ولی / عشق داند که در این دایره، سرگردانند. بیت 2، با تصویر «محدودیت عقل حسابگر»، می‌گوید: «عاقلان، نقطهٔ پرگار وجودند ولی / عشق داند که در این دایره، سرگردانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
فراگیری زیبایی: جلوه‌گاه رخ او، دیدهٔ من، تنها نیست / ماه و خورشید، همین آینه می‌گردانند. بیت 3، با تصویر «فراگیری زیبایی»، می‌گوید: «جلوه‌گاه رخ او، دیدهٔ من، تنها نیست / ماه و خورشید، همین آینه می‌گردانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
وفاداری به عهد دل: عهد ما با لب شیرین‌دهنان بست خدا / ما، همه، بنده و این قوم، خداوندانند. بیت 4، با تصویر «وفاداری به عهد دل»، می‌گوید: «عهد ما با لب شیرین‌دهنان بست خدا / ما، همه، بنده و این قوم، خداوندانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
فاصله خواسته و توان: مفلسانیم و هوای می و مطرب داریم / آه اگر خرقهٔ پشمین به گرو نستانند!. بیت 5، با تصویر «فاصله خواسته و توان»، می‌گوید: «مفلسانیم و هوای می و مطرب داریم / آه اگر خرقهٔ پشمین به گرو نستانند!». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
لزوم ظرفیت شناخت: وصل خورشید به شب‌پرّهٔ اعمیٰ نرسد / که در آن آینه، صاحب‌نظران، حیرانند. بیت 6، با تصویر «لزوم ظرفیت شناخت»، می‌گوید: «وصل خورشید به شب‌پرّهٔ اعمیٰ نرسد / که در آن آینه، صاحب‌نظران، حیرانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
پرهیز از ادعای بی‌عمل: لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند. بیت 7، با تصویر «پرهیز از ادعای بی‌عمل»، می‌گوید: «لاف عشق و گِله از یار؟ زهی لاف دروغ! / عشق‌بازانِ چُنین، مستحقِ هجرانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
دشواری جمع شور و خویشتن‌داری: مگرم چشم سیاه تو بیاموزد کار / ورنه مستوری و مستی، همه‌کس نتْوانند. بیت 8، با تصویر «دشواری جمع شور و خویشتن‌داری»، می‌گوید: «مگرم چشم سیاه تو بیاموزد کار / ورنه مستوری و مستی، همه‌کس نتْوانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
اثر عمیق یاد محبوب: گر به نُزهتگهِ ارواح بَرَد بویِ تو، باد / عقل و جان، گوهر هستی به نثار افشانند. بیت 9، با تصویر «اثر عمیق یاد محبوب»، می‌گوید: «گر به نُزهتگهِ ارواح بَرَد بویِ تو، باد / عقل و جان، گوهر هستی به نثار افشانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
تفاوت فهم و ظاهر: زاهد ار رندیِ «حافظ» نکند فهم، چه شد؟ / دیو بگریزد از آن قوم که قرآن خوانند. بیت 10، با تصویر «تفاوت فهم و ظاهر»، می‌گوید: «زاهد ار رندیِ «حافظ» نکند فهم، چه شد؟ / دیو بگریزد از آن قوم که قرآن خوانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
طنز در نقد تظاهر: گر شوند آگه از اندیشهٔ ما، مغ‌بَچگان / بعد از این، خرقهٔ صوفی به گرو نستانند. بیت 11، با تصویر «طنز در نقد تظاهر»، می‌گوید: «گر شوند آگه از اندیشهٔ ما، مغ‌بَچگان / بعد از این، خرقهٔ صوفی به گرو نستانند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
اگر امروز قرار باشد فقط یک چیز از این غزل به خاطر بسپاری، آن چیز «پرهیز از ادعای بی‌عمل» است. در تصمیم مهم خود میان قضاوت دیگران و ارزش‌های واقعی خویش فرق بگذار و ادعای عشق را با رفتار وفادارانه بسنج.
تعبیر فال حافظ برداشتی ادبی و الهام‌بخش از غزل است؛ برای تصمیم‌های مهم، شرایط واقعی زندگی را نیز در نظر بگیرید.