✦ دیوان حافظ شیرازی ✦
غزل 285 حافظ؛ در عهد پادشاه خطابخش جرم پوش
متن کامل شعر، پخش صوت، معنی غزل و تعبیر آن
موضوع اصلی: نقد ریاکاری و دوگانگی رفتار، ضرورت رازپوشی، تنگدستی عاشق و امید به کرم
مطالعه آرام غزل حافظ
بیتها را در صفحهای خلوت، با اندازه دلخواه و حالت شب بخوانید.
متن غزل شماره 285 حافظ
پخش صوت غزل
برای شنیدن شعر، پخش را انتخاب کنید
در عهد پادشاه خطابخش جرم پوش
حافظ قرابه کش شد و مفتی پیاله نوش
صوفی ز کنج صومعه با پای خم نشست
تا دید محتسب که سبو می کشد به دوش
احوال شیخ و قاضی و شرب الیهودشان
کردم سوال صبحدم از پیر می فروش
گفتا نه گفتنیست سخن گر چه محرمی
درکش زبان و پرده نگه دار و می بنوش
ساقی بهار می رسد و وجه می نماند
فکری بکن که خون دل آمد ز غم به جوش
عشق است و مفلسی و جوانی و نوبهار
عذرم پذیر و جرم به ذیل کرم بپوش
تا چند همچو شمع زبان آوری کنی
پروانه مراد رسید ای محب خموش
ای پادشاه صورت و معنی که مثل تو
نادیده هیچ دیده و نشنیده هیچ گوش
چندان بمان که خرقه ازرق کند قبول
بخت جوانت از فلک پیر ژنده پوش
خلاصه تعبیر این غزل
غزل 285 با مطلع «در عهد پادشاه خطابخش جرم پوش» درباره نقد ریاکاری و دوگانگی رفتار، ضرورت رازپوشی، تنگدستی عاشق و امید به کرم سخن می گوید. این فال توصیف شاعرانه ای برای تأمل است، نه خبر قطعی از آینده. پیش از افشای رفتار دیگران، مرز امانت‌داری را نگه دار؛ برای نیاز مالی یا عاطفی خود راهی عملی و محترمانه پیدا کن.
بیت 1: فضای بخشایش و آشکار شدن رفتار مفتی. این بیت در کنار «در عهدِ پادشاهِ خطابخشِ جُرم پوش / حافظ قَرابه کَش شد و مفتی پیاله نوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 2: صوفی و محتسب در موقعیتی وارونه. این بیت در کنار «صوفی ز کُنجِ صومعه با پایِ خُم نشست / تا دید محتسب که سَبو می‌کشد به دوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 3: پرسش از پیر می‌فروش درباره شیخ و قاضی. این بیت در کنار «احوالِ شیخ و قاضی و شُربُ الیَهودِشان / کردم سؤال صبحدم از پیرِ مِی فروش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 4: پند پیر به سکوت و پرده‌داری. این بیت در کنار «گفتا نه گفتنیست سخن گرچه محرمی / دَرکَش زبان و پرده نگه دار و مِی بنوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 5: نزدیک شدن بهار و کمبود وجه می. این بیت در کنار «ساقی بهار می‌رسد و وجهِ مِی نماند / فکری بکن که خونِ دل آمد ز غم به جوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 6: جمع شدن عشق و فقر و جوانی و بهار. این بیت در کنار «عشق است و مفلسیّ و جوانیّ و نوبهار / عُذرم پذیر و جرم به ذیلِ کرم بپوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 7: سکوت شمع‌وار پس از رسیدن پروانه مراد. این بیت در کنار «تا چند همچو شمع زبان آوری کنی؟ / پروانهٔ مراد رسید ای مُحِب خموش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 8: ستایش پادشاه صورت و معنی. این بیت در کنار «ای پادشاهِ صورت و معنی که مثل تو / نادیده هیچ دیده و نشنیده هیچ گوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 9: دعای دوام بخت جوان در برابر فلک پیر. این بیت در کنار «چندان بمان که خرقهٔ اَزْرَق کُنَد قبول / بختِ جوانَت از فلکِ پیرِ ژِنده پوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
جمع بندی: پیش از افشای رفتار دیگران، مرز امانت‌داری را نگه دار؛ برای نیاز مالی یا عاطفی خود راهی عملی و محترمانه پیدا کن
تعبیر فال حافظ غزل 285
این فال نشانه تغییر شرایط و باز شدن فضایی است که پیش از این شاید با ترس، محدودیت یا پنهان‌کاری همراه بوده باشد. ممکن است موضوعی که مدت‌ها نمی‌توانستی درباره آن آزادانه تصمیم بگیری، اکنون امکان بیشتری برای روشن شدن پیدا کند.
غزل در کنار گشایش، هشدار مهمی درباره راز و سخن دارد. هر چیزی را نباید برای همه تعریف کرد و هر حقیقتی را هم نباید در هر زمانی آشکار کرد. اگر برنامه‌ای مهم داری، بخشی از مسیر را برای خودت نگه دار تا زمان مناسب فرا برسد.
همچنین بهار و جوانی در غزل یادآور ارزش زمان هستند. اگر فرصتی واقعی پیش روی توست، آن را بی‌دلیل عقب نینداز؛ اما پیش از اقدام، آمادگی و امکانات لازم را فراهم کن. پیام کلی فال، گشایش همراه با هوشیاری و استفاده درست از فرصت است.
معنی و مفهوم غزل
غزل با اشاره به دوره پادشاهیِ «خطابخش جرم‌پوش» آغاز می‌شود. حافظ فضایی را تصویر می‌کند که در آن سخت‌گیری کمتر شده و حتی شخصیت‌هایی که پیش‌تر به ظاهر با می و میخانه مخالف بوده‌اند، رفتاری متفاوت نشان می‌دهند. این آغاز، علاوه بر طنز اجتماعی، نشان‌دهنده تغییر فضای زمانه و تفاوت رفتار انسان‌ها در شرایط مختلف است.
در بیت دوم، صوفی که در گوشه صومعه بوده، وقتی می‌بیند محتسب خود سبو بر دوش دارد، به پای خم می‌نشیند. حافظ با این تصویر، تناقض میان ظاهر و باطن را برجسته می‌کند. کسی که مأمور مراقبت از رفتار دیگران بوده، اکنون خود حامل سبوی شراب است و همین وضعیت طنز اصلی بیت را شکل می‌دهد.
در بیت سوم، حافظ صبحگاه از پیر می‌فروش درباره احوال شیخ و قاضی و نوشیدن پنهانی آنها سؤال می‌کند. پرسش او نشان می‌دهد که موضوع برایش فقط نوشیدن شراب نیست؛ بلکه رفتار دوگانه کسانی است که ممکن است در ظاهر یک چیز و در خلوت چیز دیگری باشند.
پیر می‌فروش در پاسخ می‌گوید این سخن گفتنی نیست و از حافظ می‌خواهد زبانش را درکشد، پرده را نگه دارد و می بنوشد. این بیت بر اهمیت راز و سکوت تأکید می‌کند. حافظ در اینجا نشان می‌دهد که دانستن هر حقیقتی الزاماً به معنای مجاز بودن برای افشای آن نیست.
در بیت پنجم، حافظ از ساقی می‌خواهد برای رسیدن بهار فکری کند، زیرا پول می باقی نمانده و غم در دل او به جوش آمده است. این بیت هم طنز دارد و هم حس اضطراب از تمام شدن امکانات. بهار نماد فرصت و تازگی است، اما شاعر می‌داند که برای بهره بردن از آن باید وسیله و آمادگی داشت.
بیت ششم «عشق، مفلسی، جوانی و نوبهار» را در کنار هم قرار می‌دهد. حافظ از مخاطب می‌خواهد عذر او را بپذیرد و جرمش را به کرم بپوشاند. در اینجا عشق و جوانی بهانه‌هایی برای طلب بخشایش و پذیرش عذر هستند و غزل از فضای صرفاً طنز اجتماعی به سوی حال شخصی شاعر حرکت می‌کند.
در بیت هفتم، حافظ خطاب به عاشق می‌گوید تا کی مانند شمع زبان‌آوری خواهد کرد و سپس می‌گوید پروانه مراد رسیده است و اکنون وقت خاموشی است. شمع و پروانه از نمادهای شناخته‌شده عشق در شعر فارسی‌اند. پروانه مراد در اینجا می‌تواند نماد رسیدن به مطلوب و تحقق خواسته عاشقانه باشد.
در بیت هشتم، مخاطب به عنوان پادشاه صورت و معنی ستوده می‌شود؛ کسی که مانند او دیده و شنیده نشده است. این بیت اوج ستایش زیبایی و معناست و نشان می‌دهد که پس از تمام طنزها و کنایه‌های اجتماعی، مرکز عاطفی غزل همچنان مخاطبی ارزشمند و یگانه است.
در بیت پایانی، حافظ برای ماندگاری این پادشاه دعا می‌کند و می‌خواهد بخت جوان او آن‌قدر دوام داشته باشد که خرقه کبود از فلک پیر و ژنده‌پوش بپذیرد. تصویر فلک پیر و ژنده‌پوش، زمان و روزگار را به شکل موجودی فرسوده نشان می‌دهد و دعای حافظ در برابر فرسایش زمان قرار می‌گیرد.
در مجموع، معنای غزل ترکیبی از طنز اجتماعی، نقد فاصله ظاهر و باطن، رازداری، استفاده از فرصت، عشق و طلب بخشایش است. حافظ از یک سو تغییر شرایط را جشن می‌گیرد و از سوی دیگر هشدار می‌دهد که در چنین فضایی همچنان باید مصلحت و حقیقت را از ظاهر و ادعا تشخیص داد.
پیام حافظ به زبان ساده
«در موضوع jomlehTalaei، پیام غزل 285 از تصویر «نزدیک شدن بهار و کمبود وجه می» آغاز می شود. ستایش پادشاه صورت و معنی. بنابراین برای نیت خود، نشانه های عینی را بررسی کن و از قضاوت شتاب زده بپرهیز. پیش از افشای رفتار دیگران، مرز امانت‌داری را نگه دار؛ برای نیاز مالی یا عاطفی خود راهی عملی و محترمانه پیدا کن. این برداشت به معنای تضمین بازگشت، پیروزی یا تعیین زمان رویداد نیست.»
غزل 285 با مطلع «در عهد پادشاه خطابخش جرم پوش» درباره نقد ریاکاری و دوگانگی رفتار، ضرورت رازپوشی، تنگدستی عاشق و امید به کرم سخن می گوید. این فال توصیف شاعرانه ای برای تأمل است، نه خبر قطعی از آینده. پیش از افشای رفتار دیگران، مرز امانت‌داری را نگه دار؛ برای نیاز مالی یا عاطفی خود راهی عملی و محترمانه پیدا کن.
بیت 1: فضای بخشایش و آشکار شدن رفتار مفتی. این بیت در کنار «در عهدِ پادشاهِ خطابخشِ جُرم پوش / حافظ قَرابه کَش شد و مفتی پیاله نوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 2: صوفی و محتسب در موقعیتی وارونه. این بیت در کنار «صوفی ز کُنجِ صومعه با پایِ خُم نشست / تا دید محتسب که سَبو می‌کشد به دوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 3: پرسش از پیر می‌فروش درباره شیخ و قاضی. این بیت در کنار «احوالِ شیخ و قاضی و شُربُ الیَهودِشان / کردم سؤال صبحدم از پیرِ مِی فروش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 4: پند پیر به سکوت و پرده‌داری. این بیت در کنار «گفتا نه گفتنیست سخن گرچه محرمی / دَرکَش زبان و پرده نگه دار و مِی بنوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 5: نزدیک شدن بهار و کمبود وجه می. این بیت در کنار «ساقی بهار می‌رسد و وجهِ مِی نماند / فکری بکن که خونِ دل آمد ز غم به جوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 6: جمع شدن عشق و فقر و جوانی و بهار. این بیت در کنار «عشق است و مفلسیّ و جوانیّ و نوبهار / عُذرم پذیر و جرم به ذیلِ کرم بپوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 7: سکوت شمع‌وار پس از رسیدن پروانه مراد. این بیت در کنار «تا چند همچو شمع زبان آوری کنی؟ / پروانهٔ مراد رسید ای مُحِب خموش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 8: ستایش پادشاه صورت و معنی. این بیت در کنار «ای پادشاهِ صورت و معنی که مثل تو / نادیده هیچ دیده و نشنیده هیچ گوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 9: دعای دوام بخت جوان در برابر فلک پیر. این بیت در کنار «چندان بمان که خرقهٔ اَزْرَق کُنَد قبول / بختِ جوانَت از فلکِ پیرِ ژِنده پوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
در این غزل، «گفتا نه گفتنیست سخن گرچه محرمی / دَرکَش زبان و پرده نگه دار و مِی بنوش» شاهد محوری است. نتیجه عملی آن نه انتظار منفعلانه، بلکه تشخیص فرصت، رعایت حرمت خود و دیگران و انتخاب قدمی متناسب با وضعیت واقعی است. پیش از افشای رفتار دیگران، مرز امانت‌داری را نگه دار؛ برای نیاز مالی یا عاطفی خود راهی عملی و محترمانه پیدا کن
بیت برجسته غزل
گفتا نه گفتنیست سخن گرچه محرمی
دَرکَش زبان و پرده نگه دار و مِی بنوش
بیت 4 به صورت مستقیم به محور غزل یعنی نقد ریاکاری و دوگانگی رفتار، ضرورت رازپوشی، تنگدستی عاشق و امید به کرم پیوند دارد: گفتا نه گفتنیست سخن گرچه محرمی / دَرکَش زبان و پرده نگه دار و مِی بنوش.
تعبیر این غزل برای نیت‌های مختلف
موضوع مورد نظرتان را انتخاب کنید تا برداشت مرتبط با آن را بخوانید.
تعبیر عاشقانه
در زمینه عشق، این غزل می‌تواند نشانه تغییر فضای یک رابطه باشد؛ به‌خصوص اگر پیش از این ترس، محدودیت یا حرف‌های ناگفته میان دو نفر وجود داشته است. فضای آغاز غزل نشان می‌دهد که با تغییر شرایط، رفتارها نیز ممکن است تغییر کنند.
اگر شخصی را دوست داری اما او احساس خود را آشکار نمی‌کند، غزل توصیه می‌کند فقط به ظاهر رفتار او اکتفا نکنی. ممکن است دلایل بیرونی باعث سکوت یا احتیاط او شده باشد؛ با این حال، برای تصمیم جدی باید نشانه‌های واقعی و مداوم را بررسی کنی.
اگر در رابطه هستی و موضوعی را از طرف مقابل پنهان کرده‌ای، بیت پیر می‌فروش یادآور می‌شود که رازدار بودن همیشه به معنای پنهان‌کاری دائمی نیست. بعضی مسائل باید در زمان مناسب و با شیوه‌ای درست مطرح شوند.
اگر از رابطه‌ای آسیب دیده‌ای، بیت مربوط به «ذیل کرم» می‌تواند به بخشایش و پذیرش عذر اشاره کند. البته بخشش با نادیده گرفتن تکرار یک رفتار اشتباه تفاوت دارد. اگر تغییری واقعی در رفتار طرف مقابل دیده می‌شود، امکان بازسازی اعتماد بیشتر است.
اگر مجرد هستی، غزل می‌تواند نشانه ورود به دوره‌ای باشد که فرصت عاطفی تازه‌ای ایجاد می‌شود. با این حال، بهتر است از هیجان اولیه عبور کنی و ببینی آیا فرد مقابل از نظر اخلاق، تعهد و رفتار نیز با خواسته‌های تو هماهنگ است.
پیام عاشقانه غزل این است که فرصت عشق را به دلیل ترس از گذشته از دست نده، اما برای حفظ آن نیز لازم نیست همه چیز را عجولانه آشکار کنی.
تعبیر گشایش
در موضوع گشایش کلی، پیام غزل 285 از تصویر «جمع شدن عشق و فقر و جوانی و بهار» آغاز می شود. دعای دوام بخت جوان در برابر فلک پیر. بنابراین برای نیت خود، نشانه های عینی را بررسی کن و از قضاوت شتاب زده بپرهیز. پیش از افشای رفتار دیگران، مرز امانت‌داری را نگه دار؛ برای نیاز مالی یا عاطفی خود راهی عملی و محترمانه پیدا کن. این برداشت به معنای تضمین بازگشت، پیروزی یا تعیین زمان رویداد نیست.
تعبیر کار و آینده شغلی
در زمینه کار، این غزل می‌تواند نشانه تغییر فضای کاری یا باز شدن راهی باشد که پیش از این به دلیل محدودیت امکان استفاده از آن وجود نداشته است. شاید شرایط مدیریتی، همکاری یا محیط کار تغییر کند و امکان بیشتری برای نشان دادن توانایی‌هایت پیدا کنی.
بیت مربوط به ساقی و تمام شدن وجه می‌تواند نماد کمبود منابع باشد. اگر پروژه‌ای در دست داری، پیش از شروع جدی بررسی کن که زمان، بودجه، نیروی انسانی و ابزار لازم را داری یا نه. فرصت بدون آمادگی ممکن است تبدیل به فشار شود.
غزل همچنین توصیه می‌کند همه برنامه‌های کاری خود را برای همه بازگو نکنی. اگر روی طرحی حساس، مذاکره‌ای مهم یا ایده‌ای تازه کار می‌کنی، اطلاعات ضروری را فقط با افراد مورد اعتماد در میان بگذار.
اگر در محیط کار فردی رفتار دوگانه دارد، به جای درگیر شدن با شایعات، عملکرد واقعی او را در طول زمان بررسی کن. مضمون غزل بیشتر بر شناخت پشت ظاهر تأکید دارد.
اگر فرصتی تازه برای پیشرفت ایجاد شد، از آن استفاده کن اما عجله نکن. «پروانه مراد رسید» می‌تواند نماد نزدیک شدن فرصت باشد؛ بهترین پاسخ به آن، آمادگی و اقدام دقیق است.
تعبیر دوراهی و تصمیم
در موضوع دوراهی، پیام غزل 285 از تصویر «جمع شدن عشق و فقر و جوانی و بهار» آغاز می شود. دعای دوام بخت جوان در برابر فلک پیر. بنابراین برای نیت خود، نشانه های عینی را بررسی کن و از قضاوت شتاب زده بپرهیز. پیش از افشای رفتار دیگران، مرز امانت‌داری را نگه دار؛ برای نیاز مالی یا عاطفی خود راهی عملی و محترمانه پیدا کن. این برداشت به معنای تضمین بازگشت، پیروزی یا تعیین زمان رویداد نیست.
از سوی دیگر، «گفتا نه گفتنیست سخن گرچه محرمی / دَرکَش زبان و پرده نگه دار و مِی بنوش» یادآور می شود که موضوع نقد ریاکاری و دوگانگی رفتار، ضرورت رازپوشی، تنگدستی عاشق و امید به کرم را باید در تصمیم های روزمره نیز دید. اگر پاسخ یا نتیجه ای روشن نیست، با گفت و گو، مشورت و بازنگری در امکانات، قدم بعدی را مشخص کن.
قدم بعدی پس از خواندن فال
پیش از افشای رفتار دیگران، مرز امانت‌داری را نگه دار؛ برای نیاز مالی یا عاطفی خود راهی عملی و محترمانه پیدا کن
پرسش‌های رایج درباره این غزل
پیام اصلی غزل ۲۸۵ برای نیت من چیست؟
پیام اصلی غزل تغییر شرایط و نزدیک شدن فرصتی تازه است، اما همراه با رازداری و تشخیص. اگر موضوعی مدتی در محدودیت بوده، ممکن است فضای آن بهتر شود. بهتر است به جای عجله یا افشای همه برنامه‌ها، خودت را برای استفاده درست از فرصت آماده کنی.
آیا این غزل برای نیت عشقی نشانه نزدیکی و وصال دارد؟
بیت مربوط به «پروانه مراد» و سپس ستایش پادشاه صورت و معنی، فضای عاشقانه قدرتمندی دارد و با نزدیک شدن به مطلوب هماهنگ است. با این حال، آن را نباید تضمین قطعی وصال دانست. اگر رابطه‌ای در میان است، رفتار واقعی، خواست دو طرف و امکان عملی ادامه رابطه را نیز در نظر بگیر.
منظور حافظ از «پرده نگه دار و می بنوش» برای فال چیست؟
این عبارت بیش از هر چیز بر رازداری و دانستن زمان مناسب برای سخن گفتن تأکید دارد. اگر موضوعی حساس، عاطفی یا کاری داری، لازم نیست همه جزئیات را برای همه تعریف کنی. رازدار بودن می‌تواند از یک فرصت یا رابطه در برابر دخالت‌های بی‌مورد محافظت کند.
اگر فرصت مهمی در راه باشد، این غزل چه توصیه‌ای دارد؟
بیت «بهار می‌رسد» نشان می‌دهد که فرصت بدون آمادگی می‌تواند با نگرانی همراه شود. بنابراین اگر منتظر موقعیتی هستی، از همین حالا کمبودهای خود را برطرف کن؛ چه کمبود مالی باشد، چه مهارت، اطلاعات یا آمادگی عاطفی. فرصت را غنیمت بدان اما بدون برنامه وارد آن نشو.
اگر در گذشته اشتباهی کرده‌ام، آیا غزل به بخشایش اشاره دارد؟
بله، بیت «عذرم پذیر و جرم به ذیل کرم بپوش» به‌روشنی از پذیرش عذر و پوشاندن خطا با کرم سخن می‌گوید. در تعبیر فال، این می‌تواند نشانه امکان جبران باشد؛ اما جبران واقعی بهتر است با اصلاح رفتار همراه شود تا صرفاً با یک عذرخواهی لفظی.
بیشتر درباره پیام این غزل
درس زندگی از این غزل
غزل 285 با مطلع «در عهد پادشاه خطابخش جرم پوش» درباره نقد ریاکاری و دوگانگی رفتار، ضرورت رازپوشی، تنگدستی عاشق و امید به کرم سخن می گوید. این فال توصیف شاعرانه ای برای تأمل است، نه خبر قطعی از آینده. پیش از افشای رفتار دیگران، مرز امانت‌داری را نگه دار؛ برای نیاز مالی یا عاطفی خود راهی عملی و محترمانه پیدا کن.
بیت 1: فضای بخشایش و آشکار شدن رفتار مفتی. این بیت در کنار «در عهدِ پادشاهِ خطابخشِ جُرم پوش / حافظ قَرابه کَش شد و مفتی پیاله نوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 2: صوفی و محتسب در موقعیتی وارونه. این بیت در کنار «صوفی ز کُنجِ صومعه با پایِ خُم نشست / تا دید محتسب که سَبو می‌کشد به دوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 3: پرسش از پیر می‌فروش درباره شیخ و قاضی. این بیت در کنار «احوالِ شیخ و قاضی و شُربُ الیَهودِشان / کردم سؤال صبحدم از پیرِ مِی فروش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 4: پند پیر به سکوت و پرده‌داری. این بیت در کنار «گفتا نه گفتنیست سخن گرچه محرمی / دَرکَش زبان و پرده نگه دار و مِی بنوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 5: نزدیک شدن بهار و کمبود وجه می. این بیت در کنار «ساقی بهار می‌رسد و وجهِ مِی نماند / فکری بکن که خونِ دل آمد ز غم به جوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 6: جمع شدن عشق و فقر و جوانی و بهار. این بیت در کنار «عشق است و مفلسیّ و جوانیّ و نوبهار / عُذرم پذیر و جرم به ذیلِ کرم بپوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 7: سکوت شمع‌وار پس از رسیدن پروانه مراد. این بیت در کنار «تا چند همچو شمع زبان آوری کنی؟ / پروانهٔ مراد رسید ای مُحِب خموش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 8: ستایش پادشاه صورت و معنی. این بیت در کنار «ای پادشاهِ صورت و معنی که مثل تو / نادیده هیچ دیده و نشنیده هیچ گوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 9: دعای دوام بخت جوان در برابر فلک پیر. این بیت در کنار «چندان بمان که خرقهٔ اَزْرَق کُنَد قبول / بختِ جوانَت از فلکِ پیرِ ژِنده پوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
در این غزل، «گفتا نه گفتنیست سخن گرچه محرمی / دَرکَش زبان و پرده نگه دار و مِی بنوش» شاهد محوری است. نتیجه عملی آن نه انتظار منفعلانه، بلکه تشخیص فرصت، رعایت حرمت خود و دیگران و انتخاب قدمی متناسب با وضعیت واقعی است. پیش از افشای رفتار دیگران، مرز امانت‌داری را نگه دار؛ برای نیاز مالی یا عاطفی خود راهی عملی و محترمانه پیدا کن
پیام کامل حافظ
غزل 285 با مطلع «در عهد پادشاه خطابخش جرم پوش» درباره نقد ریاکاری و دوگانگی رفتار، ضرورت رازپوشی، تنگدستی عاشق و امید به کرم سخن می گوید. این فال توصیف شاعرانه ای برای تأمل است، نه خبر قطعی از آینده. پیش از افشای رفتار دیگران، مرز امانت‌داری را نگه دار؛ برای نیاز مالی یا عاطفی خود راهی عملی و محترمانه پیدا کن.
بیت 1: فضای بخشایش و آشکار شدن رفتار مفتی. این بیت در کنار «در عهدِ پادشاهِ خطابخشِ جُرم پوش / حافظ قَرابه کَش شد و مفتی پیاله نوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 2: صوفی و محتسب در موقعیتی وارونه. این بیت در کنار «صوفی ز کُنجِ صومعه با پایِ خُم نشست / تا دید محتسب که سَبو می‌کشد به دوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 3: پرسش از پیر می‌فروش درباره شیخ و قاضی. این بیت در کنار «احوالِ شیخ و قاضی و شُربُ الیَهودِشان / کردم سؤال صبحدم از پیرِ مِی فروش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 4: پند پیر به سکوت و پرده‌داری. این بیت در کنار «گفتا نه گفتنیست سخن گرچه محرمی / دَرکَش زبان و پرده نگه دار و مِی بنوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 5: نزدیک شدن بهار و کمبود وجه می. این بیت در کنار «ساقی بهار می‌رسد و وجهِ مِی نماند / فکری بکن که خونِ دل آمد ز غم به جوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 6: جمع شدن عشق و فقر و جوانی و بهار. این بیت در کنار «عشق است و مفلسیّ و جوانیّ و نوبهار / عُذرم پذیر و جرم به ذیلِ کرم بپوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 7: سکوت شمع‌وار پس از رسیدن پروانه مراد. این بیت در کنار «تا چند همچو شمع زبان آوری کنی؟ / پروانهٔ مراد رسید ای مُحِب خموش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 8: ستایش پادشاه صورت و معنی. این بیت در کنار «ای پادشاهِ صورت و معنی که مثل تو / نادیده هیچ دیده و نشنیده هیچ گوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
بیت 9: دعای دوام بخت جوان در برابر فلک پیر. این بیت در کنار «چندان بمان که خرقهٔ اَزْرَق کُنَد قبول / بختِ جوانَت از فلکِ پیرِ ژِنده پوش» معنایی مشخص می یابد؛ باید تصویر ادبی را در پیوند با وضعیت نیت خواند، نه به عنوان پیشگویی قطعی.
در این غزل، «گفتا نه گفتنیست سخن گرچه محرمی / دَرکَش زبان و پرده نگه دار و مِی بنوش» شاهد محوری است. نتیجه عملی آن نه انتظار منفعلانه، بلکه تشخیص فرصت، رعایت حرمت خود و دیگران و انتخاب قدمی متناسب با وضعیت واقعی است. پیش از افشای رفتار دیگران، مرز امانت‌داری را نگه دار؛ برای نیاز مالی یا عاطفی خود راهی عملی و محترمانه پیدا کن
تعبیر فال حافظ برداشتی ادبی و الهام‌بخش از غزل است؛ برای تصمیم‌های مهم، شرایط واقعی زندگی را نیز در نظر بگیرید.