✦ دیوان حافظ شیرازی ✦
غزل 229 حافظ؛ بخت از دهان دوست نشانم نمی دهد
متن کامل شعر، پخش صوت، معنی غزل و تعبیر آن
موضوع اصلی: دوری از محبوب، نرسیدن به راز نهان و کشمکش میان صبر و بی‌تابی
مطالعه آرام غزل حافظ
بیت‌ها را در صفحهای خلوت، با اندازه دلخواه و حالت شب بخوانید.
متن غزل شماره 229 حافظ
پخش صوت غزل
برای شنیدن شعر، پخش را انتخاب کنید
بخت از دهان دوست نشانم نمی دهد
دولت خبر ز راز نهانم نمی دهد
از بهر بوسه ای ز لبش جان همی دهم
اینم همی ستاند و آنم نمی دهد
مردم در این فراق و در آن پرده راه نیست
یا هست و پرده دار نشانم نمی دهد
زلفش کشید باد صبا چرخ سفله بین
کان جا مجال بادوزانم نمی دهد
چندان که بر کنار چو پرگار می شدم
دوران چو نقطه ره به میانم نمی دهد
شکر به صبر دست دهد عاقبت ولی
بدعهدی زمانه زمانم نمی دهد
گفتم روم به خواب و ببینم جمال دوست
حافظ ز آه و ناله امانم نمی دهد
خلاصه تعبیر این غزل
این غزل درباره دوری از محبوب، نرسیدن به راز نهان و کشمکش میان صبر و بی‌تابی است. لحن آن گله‌مند، مشتاق و آمیخته با طنز تلخ است. پیام کلی برای صاحب نیت آن است که تصویرهای شاعرانه را با واقعیت زندگی خود بسنجد و در برابر تجربه، هم احساس و هم مسئولیت را جدی بگیرد.
بیت 1: راز نهان و بخت خاموش. دهان محبوب به راز پنهان بدل شده و شاعر از بختی می‌نالد که حتی نشانه‌ای از آن به دستش نمی‌دهد. شاهد: «بخت از دهانِ دوست نشانم نمی‌دهد / دولت خبر ز رازِ نهانم نمی‌دهد»
بیت 2: دادوستد نابرابر عشق. عاشق آماده است گران‌ترین دارایی را بدهد، اما خواسته‌اش بی‌پاسخ می‌ماند؛ تضاد بخشیدن و نگرفتن جان بیت است. شاهد: «از بهرِ بوسه‌ای ز لبش جان همی‌دهم / اینم همی‌ستانَد و آنم نمی‌دهد»
بیت 3: پرده‌دار و راه بسته. پرده‌دار میان عاشق و محبوب ایستاده است؛ حتی معلوم نیست راهی وجود ندارد یا راه از او پنهان شده است. شاهد: «مُردم در این فراق و در آن پرده راه نیست / یا هست و پرده دار نشانم نمی‌دهد»
بیت 4: حسرت بر امتیاز نسیم. نسیم به زلف یار دست می‌یابد اما عاشق از کمترین مجال محروم است؛ شکایت از گردش روزگار با حسادت به باد آمیخته می‌شود. شاهد: «زلفش کشید بادِ صبا چرخِ سِفله بین / کانجا مجالِ بادِ وَزانَم نمی‌دهد»
بیت 5: پرگار و نقطه مرکز. عاشق مانند پرگار دور مرکز می‌گردد ولی راهی به نقطه میانی نمی‌یابد؛ نزدیکی ظاهری با دسترسی واقعی یکی نیست. شاهد: «چندان که بر کنار چو پرگار می‌شدم / دوران چو نقطه رَه به میانم نمی‌دهد»
بیت 6: شکر صبر و تنگی زمان. حافظ ارزش صبر را می‌داند، اما از روزگاری شکایت می‌کند که فرصت صبر کردن نیز از او دریغ می‌شود. شاهد: «شِکَّر به صبر دست دهد عاقبت ولی / بدعهدیِ زمانه زمانم نمی‌دهد»
بیت 7: خواب ناممکن دیدار. آخرین پناه عاشق دیدن محبوب در خواب است، اما آه و ناله حتی این آسایش خیالی را از او می‌گیرد. شاهد: «گفتم رَوَم به خواب و ببینم جمالِ دوست / حافظ ز آه و ناله امانم نمی‌دهد»
برای نیت تو، شاهد برجسته بیت 6 است: «شِکَّر به صبر دست دهد عاقبت ولی / بدعهدیِ زمانه زمانم نمی‌دهد». از این شاهد می‌توان دعوتی به تأمل گرفت، نه خبری قطعی از آینده. برای روشن شدن وضعیت رابطه یا خواسته‌ات، یک پرسش مشخص و محترمانه مطرح کن و سپس به پاسخ واقعی توجه کن. خود را در انتظار نامحدود و حدس زدن نیت دیگران فرسوده نکن.
تعبیر فال حافظ غزل 229
این فال بیشتر نشانه یک خواسته عمیق و رسیدن به چیزی است که فعلاً فاصله‌ای میان شما و آن ایجاد شده است. مضمون غزل نشان می‌دهد که علاقه و تلاش وجود دارد، اما شرایط بیرونی یا رفتار طرف مقابل هنوز اجازه رسیدن به نتیجه مطلوب را نمی‌دهد.
حافظ در این غزل از صبر سخن می‌گوید، اما صبری که باید با آگاهی همراه باشد. اگر برای رسیدن به هدفی مدت زیادی تلاش کرده‌اید، بهتر است فقط بر شدت خواستن تکیه نکنید و موانع واقعی را نیز بشناسید. ممکن است مسئله با گذشت زمان بهتر شود، اما نباید تمام زندگی خود را در انتظار یک نتیجه نامعلوم متوقف کنید.
فال در مجموع دعوت به حفظ امید همراه با واقع‌بینی است. اگر راهی برای نزدیک شدن به خواسته وجود دارد، با آرامش و استمرار آن را دنبال کنید؛ اما اگر مانع از اختیار شما خارج است، مراقبت از آرامش خود و پذیرفتن محدودیت شرایط نیز بخشی از خردمندی است.
معنی و مفهوم غزل
غزل شماره ۲۲۹ حافظ غزلی عاشقانه درباره محرومیت از دیدار و شدت اشتیاق به معشوق است. شاعر از همان بیت نخست از بخت و دولت شکایت می‌کند؛ بخت نشانی از دهان دوست به او نمی‌دهد و دولت نیز خبری از راز نهان نمی‌آورد. بنابراین رابطه میان عاشق و معشوق در فضایی از نرسیدن، بی‌خبری و انتظار شکل گرفته است. در بیت دوم شدت این اشتیاق بیشتر می‌شود؛ حافظ می‌گوید برای یک بوسه از لب یار حاضر است جان بدهد، اما در مقابل حتی آن بوسه را نیز دریافت نمی‌کند.
تصویر «پرده» و «پرده‌دار» در بیت سوم، فاصله میان عاشق و معشوق را به شکلی محسوس‌تر بیان می‌کند. شاعر نمی‌داند راهی به خلوت یار وجود دارد یا نه؛ شاید راهی هست، اما پرده‌دار آن را نشان نمی‌دهد. در بیت چهارم، باد صبا که به زلف یار دسترسی دارد، در برابر عاشقی قرار می‌گیرد که حتی فرصت نزدیک شدن به اندازه یک نسیم را نیز پیدا نمی‌کند. این تقابل، حس محرومیت را تشدید می‌کند.
یکی از زیباترین تصاویر غزل در بیت پنجم دیده می‌شود؛ حافظ خود را به پرگار تشبیه می‌کند که در کنار نقطه می‌گردد اما راهی به میان نمی‌یابد. این تصویر، وضعیت عاشقی را نشان می‌دهد که تلاش و حرکت دارد، اما هنوز به مرکز خواسته‌اش دسترسی پیدا نکرده است. پس از آن، شاعر از صبر سخن می‌گوید و می‌پذیرد که شیرینی کامیابی می‌تواند حاصل شکیبایی باشد، ولی بدعهدی زمانه فرصتی برای این صبر باقی نمی‌گذارد.
در بیت پایانی، حتی خواب نیز راه نجات عاشق نیست. حافظ می‌خواهد در خواب جمال دوست را ببیند، اما آه و ناله‌های خود او اجازه آرامش و خواب را نمی‌دهد. در نتیجه، غزل از ابتدا تا انتها بر محور عشق، فراق، اشتیاق، مانع و محدودیت زمان حرکت می‌کند. مضمون اصلی آن بیش از آنکه وعده وصال باشد، بیان تجربه عاشقی است که با وجود شدت خواستن، هنوز راهی به سوی محبوب پیدا نکرده است.
پیام حافظ به زبان ساده
«شکر صبر و تنگی زمان؛ حافظ ارزش صبر را می‌داند، اما از روزگاری شکایت می‌کند که فرصت صبر کردن نیز از او دریغ می‌شود.»
به زبان ساده، از تجربه‌های زندگی درس بگیر، شتاب‌زده داوری نکن و بدان که حافظ ارزش صبر را می‌داند، اما از روزگاری شکایت می‌کند که فرصت صبر کردن نیز از او دریغ می‌شود. برای روشن شدن وضعیت رابطه یا خواسته‌ات، یک پرسش مشخص و محترمانه مطرح کن و سپس به پاسخ واقعی توجه کن.
بیت برجسته غزل
شِکَّر به صبر دست دهد عاقبت ولی
بدعهدیِ زمانه زمانم نمی‌دهد
بیت 6 با تصویر «شکر صبر و تنگی زمان» هسته عملی پیام را روشن می‌کند: حافظ ارزش صبر را می‌داند، اما از روزگاری شکایت می‌کند که فرصت صبر کردن نیز از او دریغ می‌شود.
تعبیر این غزل برای نیت‌های مختلف
موضوع مورد نظرتان را انتخاب کنید تا برداشت مرتبط با آن را بخوانید.
تعبیر عاشقانه
در زمینه عشق، این غزل یکی از آشکارترین تصاویر فراق و اشتیاق را ارائه می‌دهد. اگر شخصی در ذهن شماست، ممکن است میان شما و او فاصله، سکوت، محدودیت یا مانعی وجود داشته باشد که اجازه نمی‌دهد احساسات به وصال و آرامش برسند.
حافظ از عشقی سخن می‌گوید که حاضر است برای کوچک‌ترین نشانه محبت، یعنی یک بوسه، جان بدهد؛ اما همین شدت علاقه با محرومیت همراه شده است. بنابراین فال می‌تواند نشان‌دهنده علاقه‌ای عمیق اما دشوار باشد. اگر منتظر خبر یا نشانه‌ای از فردی هستید، بهتر است رفتار واقعی او را در کنار احساس خود در نظر بگیرید و تمام آرامش خود را وابسته به یک پاسخ نکنید.
اگر رابطه‌ای به دلیل فاصله یا شرایط بیرونی دچار مشکل شده است، مضمون غزل حفظ علاقه همراه با صبر و شناخت مانع را توصیه می‌کند؛ نه اصرار بی‌پایان و فرسوده‌کننده.
تعبیر گشایش
گشایش کلی: در فضای این غزل، «دوری از محبوب، نرسیدن به راز نهان و کشمکش میان صبر و بی‌تابی» را در نظر بگیر. گشایش در تعبیر ادبی بیشتر از تغییر نگاه و اقدام معقول آغاز می‌شود. بیت 2 با تصویر «دادوستد نابرابر عشق» یادآوری می‌کند: عاشق آماده است گران‌ترین دارایی را بدهد، اما خواسته‌اش بی‌پاسخ می‌ماند؛ تضاد بخشیدن و نگرفتن جان بیت است. بنابراین برای روشن شدن وضعیت رابطه یا خواسته‌ات، یک پرسش مشخص و محترمانه مطرح کن و سپس به پاسخ واقعی توجه کن.
تعبیر کار و آینده شغلی
در زمینه کار، مضمون این غزل می‌تواند به تلاش برای رسیدن به هدفی اشاره کند که فعلاً مانعی میان شما و نتیجه قرار داده است. شاید برای گرفتن یک موقعیت، پیشرفت، پذیرش یک درخواست یا رسیدن به جایگاهی تلاش کرده‌اید، اما هنوز پاسخ مطلوب را دریافت نکرده‌اید.
تصویر پرگار در این زمینه قابل توجه است؛ یعنی ممکن است احساس کنید بارها تلاش کرده‌اید و به اطراف هدف نزدیک شده‌اید، اما هنوز به مرکز آن نرسیده‌اید. فال توصیه می‌کند پیش از ادامه دادن همان مسیر به شکل قبلی، ببینید مانع اصلی کجاست و آیا لازم است روش خود را تغییر دهید.
مضمون «صبر» نشان می‌دهد که برخی نتایج به زمان نیاز دارند، اما جمله مربوط به بدعهدی زمانه نیز هشدار می‌دهد که فرصت‌ها محدود هستند. بنابراین در کار، صبر همراه با اقدام و تصمیم به‌موقع مناسب‌تر از انتظار منفعلانه است.
تعبیر دوراهی و تصمیم
دوراهی: در فضای این غزل، «دوری از محبوب، نرسیدن به راز نهان و کشمکش میان صبر و بی‌تابی» را در نظر بگیر. معیارهای انتخاب را بنویس و میان خواسته فوری و پیامد درازمدت فرق بگذار. بیت 6 با تصویر «شکر صبر و تنگی زمان» یادآوری می‌کند: حافظ ارزش صبر را می‌داند، اما از روزگاری شکایت می‌کند که فرصت صبر کردن نیز از او دریغ می‌شود. بنابراین برای روشن شدن وضعیت رابطه یا خواسته‌ات، یک پرسش مشخص و محترمانه مطرح کن و سپس به پاسخ واقعی توجه کن.
قدم بعدی پس از خواندن فال
برای روشن شدن وضعیت رابطه یا خواسته‌ات، یک پرسش مشخص و محترمانه مطرح کن و سپس به پاسخ واقعی توجه کن.
پرسش‌های رایج درباره این غزل
پیام اصلی غزل شماره ۲۲۹ حافظ چیست؟
پیام اصلی غزل بیان اشتیاق شدید برای رسیدن به محبوب در شرایطی است که بخت، روزگار و موانع مختلف راه وصال را بسته‌اند. شاعر در کنار شکایت از فراق، به اهمیت صبر و محدودیت زمان نیز اشاره می‌کند.
این غزل برای نیت عاشقانه چه مفهومی دارد؟
برای نیت عاشقانه، غزل بیشتر نشانه دلتنگی، فاصله و دشواری رسیدن به نتیجه است. اگر فردی در ذهن شماست، ممکن است هنوز مانعی میان شما وجود داشته باشد و لازم باشد به جای عجله، شرایط واقعی رابطه و رفتار طرف مقابل را بررسی کنید.
آیا غزل ۲۲۹ نشانه رسیدن به خواسته است؟
غزل وعده قطعی رسیدن نمی‌دهد. حافظ می‌گوید شیرینی کامیابی می‌تواند در نتیجه صبر حاصل شود، اما هم‌زمان از بدعهدی زمانه و نداشتن فرصت کافی گلایه می‌کند. بنابراین پیام شعر بیشتر درباره امید همراه با آگاهی از موانع و محدودیت زمان است.
تصویر پرگار و نقطه در غزل چه معنایی دارد؟
پرگار نماد عاشقی است که پیوسته در اطراف خواسته خود حرکت می‌کند، اما راهی به مرکز نمی‌یابد. این تصویر بیانگر تلاش و نزدیکی ظاهری همراه با ناتوانی در رسیدن به اصل هدف و وصال است.
غزل شماره ۲۲۹ برای کسی که مدت زیادی در انتظار است چه توصیه‌ای دارد؟
این غزل توصیه می‌کند که صبر با شناخت شرایط همراه باشد. انتظار ممکن است لازم باشد، اما نباید بدون توجه به زمان و موانع واقعی ادامه پیدا کند. بهتر است فرد آنچه در اختیار خودش است با آگاهی دنبال کند و آرامش خود را کاملاً به نتیجه یک انتظار وابسته نسازد.
بیشتر درباره پیام این غزل
درس زندگی از این غزل
درس اصلی این غزل آن است که دوری از محبوب، نرسیدن به راز نهان و کشمکش میان صبر و بی‌تابی را نه شعاری کلی، بلکه تجربه‌ای پیچیده ببینیم.
از بیت 1 می‌آموزیم: دهان محبوب به راز پنهان بدل شده و شاعر از بختی می‌نالد که حتی نشانه‌ای از آن به دستش نمی‌دهد. تصویر «راز نهان و بخت خاموش» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 2 می‌آموزیم: عاشق آماده است گران‌ترین دارایی را بدهد، اما خواسته‌اش بی‌پاسخ می‌ماند؛ تضاد بخشیدن و نگرفتن جان بیت است. تصویر «دادوستد نابرابر عشق» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 3 می‌آموزیم: پرده‌دار میان عاشق و محبوب ایستاده است؛ حتی معلوم نیست راهی وجود ندارد یا راه از او پنهان شده است. تصویر «پرده‌دار و راه بسته» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 4 می‌آموزیم: نسیم به زلف یار دست می‌یابد اما عاشق از کمترین مجال محروم است؛ شکایت از گردش روزگار با حسادت به باد آمیخته می‌شود. تصویر «حسرت بر امتیاز نسیم» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 5 می‌آموزیم: عاشق مانند پرگار دور مرکز می‌گردد ولی راهی به نقطه میانی نمی‌یابد؛ نزدیکی ظاهری با دسترسی واقعی یکی نیست. تصویر «پرگار و نقطه مرکز» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 6 می‌آموزیم: حافظ ارزش صبر را می‌داند، اما از روزگاری شکایت می‌کند که فرصت صبر کردن نیز از او دریغ می‌شود. تصویر «شکر صبر و تنگی زمان» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 7 می‌آموزیم: آخرین پناه عاشق دیدن محبوب در خواب است، اما آه و ناله حتی این آسایش خیالی را از او می‌گیرد. تصویر «خواب ناممکن دیدار» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
در زندگی امروز، میان نیت خوب و نتیجه مطلوب فاصله‌ای است که با گفت‌وگو، بررسی و عمل سنجیده پیموده می‌شود. برای روشن شدن وضعیت رابطه یا خواسته‌ات، یک پرسش مشخص و محترمانه مطرح کن و سپس به پاسخ واقعی توجه کن.
پیام کامل حافظ
ای صاحب نیت، در غزل 229 حافظ با زبانی گله‌مند، مشتاق و آمیخته با طنز تلخ تو را به دیدنِ «دوری از محبوب، نرسیدن به راز نهان و کشمکش میان صبر و بی‌تابی» فرامی‌خواند. نخست باید معنای ابیات را در پیوند با یکدیگر شنید، سپس آن را آینه‌ای برای پرسش‌های امروز کرد.
1. راز نهان و بخت خاموش: دهان محبوب به راز پنهان بدل شده و شاعر از بختی می‌نالد که حتی نشانه‌ای از آن به دستش نمی‌دهد. در این بیت، عبارت «بخت از دهانِ دوست نشانم نمی‌دهد / دولت خبر ز رازِ نهانم نمی‌دهد» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
2. دادوستد نابرابر عشق: عاشق آماده است گران‌ترین دارایی را بدهد، اما خواسته‌اش بی‌پاسخ می‌ماند؛ تضاد بخشیدن و نگرفتن جان بیت است. در این بیت، عبارت «از بهرِ بوسه‌ای ز لبش جان همی‌دهم / اینم همی‌ستانَد و آنم نمی‌دهد» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
3. پرده‌دار و راه بسته: پرده‌دار میان عاشق و محبوب ایستاده است؛ حتی معلوم نیست راهی وجود ندارد یا راه از او پنهان شده است. در این بیت، عبارت «مُردم در این فراق و در آن پرده راه نیست / یا هست و پرده دار نشانم نمی‌دهد» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
4. حسرت بر امتیاز نسیم: نسیم به زلف یار دست می‌یابد اما عاشق از کمترین مجال محروم است؛ شکایت از گردش روزگار با حسادت به باد آمیخته می‌شود. در این بیت، عبارت «زلفش کشید بادِ صبا چرخِ سِفله بین / کانجا مجالِ بادِ وَزانَم نمی‌دهد» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
5. پرگار و نقطه مرکز: عاشق مانند پرگار دور مرکز می‌گردد ولی راهی به نقطه میانی نمی‌یابد؛ نزدیکی ظاهری با دسترسی واقعی یکی نیست. در این بیت، عبارت «چندان که بر کنار چو پرگار می‌شدم / دوران چو نقطه رَه به میانم نمی‌دهد» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
6. شکر صبر و تنگی زمان: حافظ ارزش صبر را می‌داند، اما از روزگاری شکایت می‌کند که فرصت صبر کردن نیز از او دریغ می‌شود. در این بیت، عبارت «شِکَّر به صبر دست دهد عاقبت ولی / بدعهدیِ زمانه زمانم نمی‌دهد» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
7. خواب ناممکن دیدار: آخرین پناه عاشق دیدن محبوب در خواب است، اما آه و ناله حتی این آسایش خیالی را از او می‌گیرد. در این بیت، عبارت «گفتم رَوَم به خواب و ببینم جمالِ دوست / حافظ ز آه و ناله امانم نمی‌دهد» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
سخن پایانی این است: برای روشن شدن وضعیت رابطه یا خواسته‌ات، یک پرسش مشخص و محترمانه مطرح کن و سپس به پاسخ واقعی توجه کن. خود را در انتظار نامحدود و حدس زدن نیت دیگران فرسوده نکن.
تعبیر فال حافظ برداشتی ادبی و الهام‌بخش از غزل است؛ برای تصمیم‌های مهم، شرایط واقعی زندگی را نیز در نظر بگیرید.