✦ دیوان حافظ شیرازی ✦
غزل 227 حافظ؛ گر چه بر واعظ شهر این سخن آسان نشود
متن کامل شعر، پخش صوت، معنی غزل و تعبیر آن
موضوع اصلی: نقد ریاکاری و ستایش گوهر پاک و همت بلند
مطالعه آرام غزل حافظ
بیت‌ها را در صفحهای خلوت، با اندازه دلخواه و حالت شب بخوانید.
متن غزل شماره 227 حافظ
پخش صوت غزل
برای شنیدن شعر، پخش را انتخاب کنید
گر چه بر واعظ شهر این سخن آسان نشود
تا ریا ورزد و سالوس مسلمان نشود
رندی آموز و کرم کن که نه چندان هنر است
حیوانی که ننوشد می و انسان نشود
گوهر پاک بباید که شود قابل فیض
ور نه هر سنگ و گلی لولو و مرجان نشود
اسم اعظم بکند کار خود ای دل خوش باش
که به تلبیس و حیل دیو مسلمان نشود
عشق می ورزم و امید که این فن شریف
چون هنرهای دگر موجب حرمان نشود
دوش می گفت که فردا بدهم کام دلت
سببی ساز خدایا که پشیمان نشود
حسن خلقی ز خدا می طلبم خوی تو را
تا دگر خاطر ما از تو پریشان نشود
ذره را تا نبود همت عالی حافظ
طالب چشمه خورشید درخشان نشود
خلاصه تعبیر این غزل
این غزل درباره نقد ریاکاری و ستایش گوهر پاک و همت بلند است. لحن آن رندانه و اخلاقی است. پیام کلی برای صاحب نیت آن است که تصویرهای شاعرانه را با واقعیت زندگی خود بسنجد و در برابر تجربه، هم احساس و هم مسئولیت را جدی بگیرد.
بیت 1: نقد ریا. ظاهر دینداری بدون صداقت کافی نیست. شاهد: «گر چه بر واعظ شهر این سخن آسان نشود / تا ریا ورزد و سالوس مسلمان نشود»
بیت 2: رندی و کرم. کرامت و آزادگی بر خودنمایی برتری دارند. شاهد: «رندی آموز و کرم کن که نه چندان هنر است / حیوانی که ننوشد می و انسان نشود»
بیت 3: گوهر درون. ارزش واقعی به آمادگی و پاکی باطن وابسته است. شاهد: «گوهر پاک بباید که شود قابل فیض / ور نه هر سنگ و گلی لؤلؤ و مرجان نشود»
بیت 4: حقیقت و تلبیس. حیله نمی‌تواند جای حقیقت و اصالت را بگیرد. شاهد: «اسم اعظم بکند کار خود ای دل خوش باش / که به تلبیس و حیل دیو مسلمان نشود»
بیت 5: هنر عشق. عاشق به ارزش عشق امیدوار است و از محرومیت می‌ترسد. شاهد: «عشق می‌ورزم و امید که این فن شریف / چون هنرهای دگر موجب حرمان نشود»
بیت 6: وعده فردا. امید به وفای وعده با نگرانی از پشیمانی همراه است. شاهد: «دوش می‌گفت که فردا بدهم کام دلت / سببی ساز خدایا که پشیمان نشود»
بیت 7: خوش‌خویی. خواسته شاعر اصلاح رفتار محبوب و پایان دل‌آزردگی است. شاهد: «حسن خلقی ز خدا می‌طلبم خوی تو را / تا دگر خاطر ما از تو پریشان نشود»
بیت 8: همت ذره. خواست بزرگ نیازمند همت و تلاش فراتر از کوچکی ظاهری است. شاهد: «ذره را تا نبود همت عالی حافظ / طالب چشمه خورشید درخشان نشود»
برای نیت تو، شاهد برجسته بیت 3 است: «گوهر پاک بباید که شود قابل فیض / ور نه هر سنگ و گلی لؤلؤ و مرجان نشود». از این شاهد می‌توان دعوتی به تأمل گرفت، نه خبری قطعی از آینده. رفتار و نیت خود را هماهنگ کن و با کرامت پیش برو. ظاهر پرهیزکارانه را جایگزین انصاف و بخشندگی نکن.
تعبیر فال حافظ غزل 227
فال شما می‌گوید برای رسیدن به خواسته‌ای مهم، بیش از ظاهر شرایط به کیفیت درون و نیت واقعی خود و دیگران توجه کنید. ممکن است در اطراف شما افرادی باشند که حرفهای زیبا می‌زنند، اما رفتارشان همان اندازه روشن نیست؛ حافظ معیار را در صداقت و عمل می‌داند.
در عین حال غزل فضای امیدوارکننده‌ای دارد. شاعر از وعده رسیدن به کام دل سخن می‌گوید و از خدا می‌خواهد مانعی پیش نیاید. اگر نیت شما پاک و هدف شما ارزشمند است، با همت بلند و رفتار درست ادامه دهید. این غزل بیشتر از نتیجه فوری، بر شایستگی درونی و استمرار در مسیر تأکید می‌کند.
معنی و مفهوم غزل
حافظ در آغاز غزل با واعظ شهر سخن می‌گوید و می‌گوید تا زمانی که او گرفتار ریا و سالوس باشد، رسیدن به حقیقت برایش آسان نخواهد بود. سپس از رندی و کرم سخن می‌گوید و ارزش انسان را در رفتاری فراتر از ظاهر خشک و ادعاهای بی‌عمل می‌بیند. بعد تأکید می‌کند که برای دریافت فیض، گوهر پاک لازم است؛ همان‌گونه که هر سنگ و گلی نمی‌تواند به لؤلؤ و مرجان تبدیل شود.
در بیت بعد، حافظ از «اسم اعظم» و داستان سلیمان و دیو بهره می‌گیرد و می‌گوید با تلبیس و حیله نمی‌توان حقیقت را برای همیشه پنهان کرد. در متن اصلی گنجور تعبیر «دیو مسلمان نشود» آمده و در حاشیه‌های گنجور درباره خوانش «سلیمان» نیز بحث شده است؛ اما برای این رکورد، متن اصلی ثبت‌شده در گنجور مبنا قرار گرفته است. :contentReference[oaicite:1]{index=1}
سپس شاعر عشق را هنری شریف می‌داند و امیدوار است که این عشق باعث محرومیت و حسرت نشود. محبوب وعده داده که فردا کام دل او را برآورده کند و حافظ از خدا می‌خواهد کاری کند که محبوب از این وعده پشیمان نشود. پس از آن از خدا حسن خلق محبوب را می‌طلبد تا دلش دوباره پریشان نشود. در پایان، حافظ می‌گوید حتی ذره‌ای کوچک بدون همت عالی طالب رسیدن به خورشید نمی‌شود؛ یعنی رسیدن به مقصد بلند، به اراده و همت نیاز دارد.
پیام حافظ به زبان ساده
«گوهر درون؛ ارزش واقعی به آمادگی و پاکی باطن وابسته است.»
به زبان ساده، از تجربه‌های زندگی درس بگیر، شتاب‌زده داوری نکن و بدان که ارزش واقعی به آمادگی و پاکی باطن وابسته است. رفتار و نیت خود را هماهنگ کن و با کرامت پیش برو.
بیت برجسته غزل
گوهر پاک بباید که شود قابل فیض
ور نه هر سنگ و گلی لؤلؤ و مرجان نشود
بیت 3 با تصویر «گوهر درون» هسته عملی پیام را روشن می‌کند: ارزش واقعی به آمادگی و پاکی باطن وابسته است.
تعبیر این غزل برای نیت‌های مختلف
موضوع مورد نظرتان را انتخاب کنید تا برداشت مرتبط با آن را بخوانید.
تعبیر عاشقانه
در عشق، غزل از احساسی سخن می‌گوید که با امید به وصال و برآورده شدن کام دل همراه است. حافظ عاشق است، اما تنها زیبایی محبوب برای او کافی نیست؛ در ادامه از خدا می‌خواهد که محبوب دارای حسن خلق باشد تا دل او دوباره پریشان نشود. این نکته نشان می‌دهد که برای یک رابطه پایدار، اخلاق و رفتار خوب به اندازه جاذبه اهمیت دارد.
اگر در رابطه‌ای هستید، به وعده‌های محبت‌آمیز توجه کنید اما آنها را با رفتار واقعی بسنجید. اگر هنوز رابطه‌ای شکل نگرفته، جذب ظاهر شدن به تنهایی کافی نیست. مضمون غزل تأکید می‌کند که عشق زمانی آرامش می‌آورد که با صداقت، خوش‌خُلقی و صفای باطن همراه باشد.
تعبیر گشایش
گشایش کلی: در فضای این غزل، «نقد ریاکاری و ستایش گوهر پاک و همت بلند» را در نظر بگیر. گشایش در تعبیر ادبی بیشتر از تغییر نگاه و اقدام معقول آغاز می‌شود. بیت 4 با تصویر «حقیقت و تلبیس» یادآوری می‌کند: حیله نمی‌تواند جای حقیقت و اصالت را بگیرد. بنابراین رفتار و نیت خود را هماهنگ کن و با کرامت پیش برو.
تعبیر کار و آینده شغلی
در کار و مسیر شغلی، پیام اصلی غزل «همت عالی» است. حافظ در پایان ذره‌ای را تصویر می‌کند که برای رسیدن به چشمه خورشید باید همت داشته باشد. این مضمون می‌تواند نشان دهد که اندازه فعلی امکانات شما نباید سقف آرزوهایتان باشد؛ مهم این است که هدف روشن و تلاش پیوسته داشته باشید.
در محیط کاری نیز مراقب ظاهر و ادعا باشید. ممکن است فردی بسیار حرفهای یا قدرتمند به نظر برسد، اما ارزش واقعی او در عملکرد و اخلاق کاری مشخص می‌شود. برای خودتان نیز همین معیار را در نظر بگیرید: به جای تلاش برای نمایش موفقیت، روی مهارت، اعتبار و کیفیت واقعی کار تمرکز کنید.
تعبیر دوراهی و تصمیم
دوراهی: در فضای این غزل، «نقد ریاکاری و ستایش گوهر پاک و همت بلند» را در نظر بگیر. معیارهای انتخاب را بنویس و میان خواسته فوری و پیامد درازمدت فرق بگذار. بیت 8 با تصویر «همت ذره» یادآوری می‌کند: خواست بزرگ نیازمند همت و تلاش فراتر از کوچکی ظاهری است. بنابراین رفتار و نیت خود را هماهنگ کن و با کرامت پیش برو.
قدم بعدی پس از خواندن فال
رفتار و نیت خود را هماهنگ کن و با کرامت پیش برو.
پرسش‌های رایج درباره این غزل
موضوع اصلی غزل ۲۲۷ چیست؟
موضوع اصلی غزل تقابل پاکی باطن و ریا، ارزش کرم و رندی، عشق، حسن خلق و ضرورت داشتن همت بلند است.
گوهر پاک در این غزل چه معنایی دارد؟
گوهر پاک نماد قابلیت و شایستگی درونی است. حافظ می‌گوید برای دریافت فیض و رسیدن به ارزش واقعی، تنها ظاهر کافی نیست و پاکی درون اهمیت دارد.
آیا غزل درباره عشق و وصال هم سخن می‌گوید؟
بله. حافظ از عشق خود، امید به برآورده شدن کام دل و وعده محبوب برای آینده سخن می‌گوید و در کنار آن از خدا حسن خلق محبوب را درخواست می‌کند.
داستان دیو و سلیمان چه نقشی در غزل دارد؟
این تلمیح برای بیان این معناست که تلبیس و حیله نمی‌تواند حقیقت را برای همیشه جایگزین کند. ظاهر ممکن است فریبنده باشد، اما حقیقت و اصالت در نهایت معیار مهم‌تری هستند.
پیام غزل برای رسیدن به یک هدف بزرگ چیست؟
کوچک بودن امکانات فعلی نباید باعث کنار گذاشتن هدف شود. همان‌گونه که حافظ از ذره‌ای سخن می‌گوید که با همت بلند طالب خورشید می‌شود، انسان نیز باید مقصدی بزرگ داشته باشد و با استمرار به سوی آن حرکت کند.
بیشتر درباره پیام این غزل
درس زندگی از این غزل
درس اصلی این غزل آن است که نقد ریاکاری و ستایش گوهر پاک و همت بلند را نه شعاری کلی، بلکه تجربه‌ای پیچیده ببینیم.
از بیت 1 می‌آموزیم: ظاهر دینداری بدون صداقت کافی نیست. تصویر «نقد ریا» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 2 می‌آموزیم: کرامت و آزادگی بر خودنمایی برتری دارند. تصویر «رندی و کرم» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 3 می‌آموزیم: ارزش واقعی به آمادگی و پاکی باطن وابسته است. تصویر «گوهر درون» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 4 می‌آموزیم: حیله نمی‌تواند جای حقیقت و اصالت را بگیرد. تصویر «حقیقت و تلبیس» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 5 می‌آموزیم: عاشق به ارزش عشق امیدوار است و از محرومیت می‌ترسد. تصویر «هنر عشق» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 6 می‌آموزیم: امید به وفای وعده با نگرانی از پشیمانی همراه است. تصویر «وعده فردا» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 7 می‌آموزیم: خواسته شاعر اصلاح رفتار محبوب و پایان دل‌آزردگی است. تصویر «خوش‌خویی» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
از بیت 8 می‌آموزیم: خواست بزرگ نیازمند همت و تلاش فراتر از کوچکی ظاهری است. تصویر «همت ذره» این تجربه را از دیگر بیت‌ها متمایز می‌کند.
در زندگی امروز، میان نیت خوب و نتیجه مطلوب فاصله‌ای است که با گفت‌وگو، بررسی و عمل سنجیده پیموده می‌شود. رفتار و نیت خود را هماهنگ کن و با کرامت پیش برو.
پیام کامل حافظ
ای صاحب نیت، در غزل 227 حافظ با زبانی رندانه و اخلاقی تو را به دیدنِ «نقد ریاکاری و ستایش گوهر پاک و همت بلند» فرامی‌خواند. نخست باید معنای ابیات را در پیوند با یکدیگر شنید، سپس آن را آینه‌ای برای پرسش‌های امروز کرد.
1. نقد ریا: ظاهر دینداری بدون صداقت کافی نیست. در این بیت، عبارت «گر چه بر واعظ شهر این سخن آسان نشود / تا ریا ورزد و سالوس مسلمان نشود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
2. رندی و کرم: کرامت و آزادگی بر خودنمایی برتری دارند. در این بیت، عبارت «رندی آموز و کرم کن که نه چندان هنر است / حیوانی که ننوشد می و انسان نشود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
3. گوهر درون: ارزش واقعی به آمادگی و پاکی باطن وابسته است. در این بیت، عبارت «گوهر پاک بباید که شود قابل فیض / ور نه هر سنگ و گلی لؤلؤ و مرجان نشود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
4. حقیقت و تلبیس: حیله نمی‌تواند جای حقیقت و اصالت را بگیرد. در این بیت، عبارت «اسم اعظم بکند کار خود ای دل خوش باش / که به تلبیس و حیل دیو مسلمان نشود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
5. هنر عشق: عاشق به ارزش عشق امیدوار است و از محرومیت می‌ترسد. در این بیت، عبارت «عشق می‌ورزم و امید که این فن شریف / چون هنرهای دگر موجب حرمان نشود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
6. وعده فردا: امید به وفای وعده با نگرانی از پشیمانی همراه است. در این بیت، عبارت «دوش می‌گفت که فردا بدهم کام دلت / سببی ساز خدایا که پشیمان نشود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
7. خوش‌خویی: خواسته شاعر اصلاح رفتار محبوب و پایان دل‌آزردگی است. در این بیت، عبارت «حسن خلقی ز خدا می‌طلبم خوی تو را / تا دگر خاطر ما از تو پریشان نشود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
8. همت ذره: خواست بزرگ نیازمند همت و تلاش فراتر از کوچکی ظاهری است. در این بیت، عبارت «ذره را تا نبود همت عالی حافظ / طالب چشمه خورشید درخشان نشود» راهِ خواندن همین تصویر را نشان می‌دهد.
سخن پایانی این است: رفتار و نیت خود را هماهنگ کن و با کرامت پیش برو. ظاهر پرهیزکارانه را جایگزین انصاف و بخشندگی نکن.
تعبیر فال حافظ برداشتی ادبی و الهام‌بخش از غزل است؛ برای تصمیم‌های مهم، شرایط واقعی زندگی را نیز در نظر بگیرید.