✦ دیوان حافظ شیرازی ✦
غزل 203 حافظ؛ سال ها دفتر ما در گرو صهبا بود
متن کامل شعر، پخش صوت، معنی غزل و تعبیر آن
موضوع اصلی: مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته
مطالعه آرام غزل حافظ
بیتها را در صفحهای خلوت، با اندازه دلخواه و حالت شب بخوانید.
متن غزل شماره 203 حافظ
پخش صوت غزل
برای شنیدن شعر، پخش را انتخاب کنید
سال ها دفتر ما در گرو صهبا بود
رونق میکده از درس و دعای ما بود
نیکی پیر مغان بین که چو ما بدمستان
هر چه کردیم به چشم کرمش زیبا بود
دفتر دانش ما جمله بشویید به می
که فلک دیدم و در قصد دل دانا بود
از بتان آن طلب ار حسن شناسی ای دل
کاین کسی گفت که در علم نظر بینا بود
دل چو پرگار به هر سو دورانی می کرد
و اندر آن دایره سرگشته پابرجا بود
مطرب از درد محبت عملی می پرداخت
که حکیمان جهان را مژه خون پالا بود
می شکفتم ز طرب زان که چو گل بر لب جوی
بر سرم سایه آن سرو سهی بالا بود
پیر گلرنگ من اندر حق ازرق پوشان
رخصت خبث نداد ار نه حکایت ها بود
قلب اندوده حافظ بر او خرج نشد
کاین معامل به همه عیب نهان بینا بود
خلاصه تعبیر این غزل
غزل 203 با مطلع «سال‌ها دفتر ما در گرو صهبا بود» بر محور مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته می‌چرخد. لحن آن خاطره‌گو، حکیمانه و خودانتقاد است و باید تفاوت صدای شاعر با نتیجه‌گیری قطعی درباره آینده را حفظ کرد.
بیت 1، با تصویر «پیوند معرفت و شور زندگی»، می‌گوید: «سال‌ها دفترِ ما در گرو صَهبا بود / رونقِ میکده از درس و دعایِ ما بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 2، با تصویر «نگاه کریمانه پیر راهنما»، می‌گوید: «نیکیِ پیرِ مغان بین که چو ما بدمستان / هر چه کردیم به چشمِ کَرَمَش زیبا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 3، با تصویر «نقد غرور و آسیب‌پذیری دانایی»، می‌گوید: «دفترِ دانش ما جمله بشویید به مِی / که فلک دیدم و در قصدِ دلِ دانا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 4، با تصویر «شناخت زیبایی با بصیرت»، می‌گوید: «از بتان آن طلب ار حسن شناسی ای دل / کاین کسی گفت که در علمِ نظر بینا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 5، با تصویر «سرگشتگی در عین پایبندی»، می‌گوید: «دل چو پرگار به هر سو دَوَرانی می‌کرد / و اندر آن دایره سرگشتهٔ پابرجا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 6، با تصویر «اثر ژرف نغمه محبت»، می‌گوید: «مُطرب از دَردِ محبت عملی می‌پرداخت / که حکیمانِ جهان را مژه خون پالا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 7، با تصویر «شکوفایی زیر سایه محبوب»، می‌گوید: «می‌شکفتم ز طرب زان که چو گُل بر لبِ جوی / بر سرم سایهٔ آن سروِ سَهی بالا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 8، با تصویر «پرهیز از بدگویی با وجود اختلاف»، می‌گوید: «پیرِ گلرنگِ من اندر حقِ اَزْرَق‌پوشان / رخصتِ خُبث نداد ار نه حکایت‌ها بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 9، با تصویر «شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی»، می‌گوید: «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
در موضوع عشق و رابطه، مضمون «مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته» راهی برای بازاندیشی است. پیش از نتیجه‌گیری، احساس خود را از شواهد جدا کن و یک اقدام سنجیده انتخاب کن. شاهد بیت 9، «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود»، بر شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع آشتی، مضمون «مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته» راهی برای بازاندیشی است. برای آشتی باید علت فاصله، امکان گفت‌وگوی امن و مسئولیت دو طرف روشن باشد. شاهد بیت 9، «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود»، بر شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع ازدواج، مضمون «مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته» راهی برای بازاندیشی است. در تصمیم ازدواج، شناخت متقابل، رضایت و تعهد مهم‌تر از شور گذراست. شاهد بیت 9، «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود»، بر شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع کار، مضمون «مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته» راهی برای بازاندیشی است. در امور کاری، توانایی، قرارداد، شواهد و راهنمایی معتبر را بررسی کن. شاهد بیت 9، «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود»، بر شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع مالی، مضمون «مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته» راهی برای بازاندیشی است. این غزل درباره سود، زیان یا زمان دریافت پول پیش‌بینی مشخصی ندارد. شاهد بیت 9، «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود»، بر شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع تحصیل، مضمون «مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته» راهی برای بازاندیشی است. در یادگیری، تداوم و بازخورد عملی از مقایسه خود با دیگران سودمندتر است. شاهد بیت 9، «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود»، بر شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع سفر، مضمون «مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته» راهی برای بازاندیشی است. پیش از سفر، اطلاعات مقصد، امکانات و خطرهای واقعی را بررسی کن. شاهد بیت 9، «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود»، بر شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع مهاجرت، مضمون «مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته» راهی برای بازاندیشی است. برای مهاجرت از مشورت تخصصی و برنامه‌ریزی واقع‌بینانه کمک بگیر. شاهد بیت 9، «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود»، بر شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع سلامتی، مضمون «مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته» راهی برای بازاندیشی است. تصاویر درد و درمان در این شعر پزشکی نیستند و جای تشخیص یا درمان را نمی‌گیرند. شاهد بیت 9، «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود»، بر شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
شاهد اصلی بیت 9 است: «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود». پیام کاربردی: از تجربه فردی مهربان و بصیر بهره بگیر و در تصمیمی که داری، دانسته‌هایت را با صداقت درونی بیازما. دانش و اعتبار ظاهری را جایگزین فهم، فروتنی و یک‌رنگی نکن.
تعبیر فال حافظ غزل 203
این فال درباره تجربه، بخشش و شناخت عمیق‌تر خود است. حافظ گذشته‌ای پر از می و شور را با نگاهی سرزنش‌گر روایت نمی‌کند؛ بلکه آن را زیر نگاه کریمانه پیر مغان می‌گذارد. این نگاه نشان می‌دهد که انسان می‌تواند از گذشته خود درس بگیرد بدون اینکه برای همیشه اسیر احساس گناه و پشیمانی باشد.
تصویر دلِ پرگارگونه نیز نشان می‌دهد که تردید و سرگردانی ممکن است بخشی از مسیر باشد. مهم این است که در میان این گردش‌ها، محور اصلی خود را از دست ندهید.
غزل در نهایت میان شادی عشق و آگاهی از عیب‌های پنهان تعادل ایجاد می‌کند. بنابراین فال شما هم امید دارد و هم هشدار: از محبت و فرصت تازه استقبال کنید، اما خودشناسی و اصلاح اشتباه‌ها را فراموش نکنید.
معنی و مفهوم غزل
حافظ در آغاز می‌گوید سال‌ها دفتر او در گرو صهبا بوده و رونق میکده از درس و دعای او حاصل شده است. در این تصویر، میکده فضایی برای معرفت و تجربه است و شاعر گذشته خود را در پیوند با آن روایت می‌کند.
در بیت دوم، حافظ بزرگواری پیر مغان را می‌ستاید؛ او حتی کارهای بدمستان را با چشم کرم و مهربانی می‌بیند و آنها را زیبا می‌نگرد. این بیت بر بخشش و نگاه کریمانه تأکید دارد.
در بیت سوم، شاعر از دفتر دانش سخن می‌گوید و می‌خواهد آن را با می بشویند، زیرا فلک را در حال دشمنی با دل دانا دیده است. اینجا دانش خشک و تجربه مستقیم در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند.
در بیت چهارم، حافظ برای شناخت زیبایی از بتان طلب می‌کند و می‌گوید کسی که در علم نظر بینا بوده، چنین راهی را نشان داده است. زیبایی در اینجا نیازمند چشم و شناختی ویژه است.
در بیت پنجم، دل مانند پرگاری تصویر می‌شود که به هر سو می‌گردد، اما در همان دایره همچنان پابرجا و سرگشته است. این تصویر بی‌قراری دل و در عین حال حفظ یک مرکز را نشان می‌دهد.
در بیت ششم، مطرب از درد محبت عملی می‌پردازد که حتی حکیمان جهان را به گریه خونین می‌اندازد. عشق چنان نیرویی دارد که دانش و حکمت نیز در برابر تأثیر آن بی‌تفاوت نمی‌مانند.
در بیت هفتم، حافظ می‌گوید از شادی می‌شکفته است، زیرا مانند گلی کنار جوی، سایه سرو بلند محبوب بر سر او بوده است. حضور محبوب سرچشمه طرب و شکفتگی شاعر است.
در بیت هشتم، حافظ از پیر گلرنگ خود سخن می‌گوید که اجازه بدگویی و پلیدی درباره ازرق‌پوشان را نداده است. این بیت نشان می‌دهد که حتی در فضای رندی، بدگویی و کینه‌توزی پذیرفته نیست.
در بیت پایانی، حافظ می‌گوید قلب اندوده او نزد پیر خرج نشد، زیرا آن پیر به همه عیب‌های پنهان بینا بود. این پایان، بر شناخت عمیق و دیدن حقیقت پشت ظاهر تأکید می‌کند.
پیام حافظ به زبان ساده
«در میانه مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته، به یاد داشته باش: از تجربه فردی مهربان و بصیر بهره بگیر و در تصمیمی که داری، دانسته‌هایت را با صداقت درونی بیازما. شاهد این دریافت، بیت 9 است: «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود».»
در میانه مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته، به یاد داشته باش: از تجربه فردی مهربان و بصیر بهره بگیر و در تصمیمی که داری، دانسته‌هایت را با صداقت درونی بیازما. شاهد این دریافت، بیت 9 است: «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود».
بیت برجسته غزل
قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد
کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود
شاهد اصلی بیت 9: «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود». این بیت به‌طور مستقیم به شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی می‌پردازد. بیت‌های 2 و 9 نیز وجوه دیگری از مضمون «مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته» را نشان می‌دهند.
تعبیر این غزل برای نیت‌های مختلف
موضوع مورد نظرتان را انتخاب کنید تا برداشت مرتبط با آن را بخوانید.
تعبیر عاشقانه
در نیت عاشقانه، غزل فضای محبت عمیق و حضور دلنشین محبوب را نشان می‌دهد. حافظ می‌گوید وقتی سایه سرو بلند محبوب بر سر اوست، مانند گلی کنار جوی می‌شکفد. این تصویر نشان می‌دهد که حضور شخصی عزیز می‌تواند انرژی و شادی زیادی ایجاد کند.
اما عشق در این غزل فقط هیجان نیست؛ دل مانند پرگار به هر سو می‌گردد و دردی که مطرب از آن می‌نوازد حتی حکیمان را متأثر می‌کند. بنابراین رابطه عاطفی می‌تواند هم شادی‌آفرین و هم همراه با بی‌قراری باشد.
اگر در رابطه‌ای هستید، شناخت عیب‌های پنهان اهمیت دارد. محبت نباید باعث شود نقاط ضعف واقعی نادیده گرفته شوند؛ بلکه نگاه کریمانه باید همراه با شناخت و پذیرش واقعیت باشد.
تعبیر گشایش
غزل از مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته سخن می‌گوید، اما تاریخ و تضمینی برای دگرگونی ارائه نمی‌کند. به جای انتظار نشانه قطعی، رفتارها و فرصت‌های واقعی را بسنج. از تجربه فردی مهربان و بصیر بهره بگیر و در تصمیمی که داری، دانسته‌هایت را با صداقت درونی بیازما.
تعبیر کار و آینده شغلی
در زمینه کار، غزل از تجربه و دانش سخن می‌گوید، اما در عین حال نشان می‌دهد که دانش صرفاً نظری همیشه کافی نیست. شاعر از دفتر دانش عبور می‌کند و به تجربه، عشق، مشاهده و شناخت می‌رسد.
اگر در کار خود میان چند مسیر سرگردان هستید، تصویر پرگار پیشنهاد می‌کند ابتدا مرکز تصمیم خود را پیدا کنید؛ یعنی هدف اصلی، ارزش‌ها و اولویت‌هایی که نباید با هر تغییر کوچکی کنار گذاشته شوند.
همچنین وجود پیر مغان می‌تواند نماد یک استاد یا فرد باتجربه باشد. استفاده از تجربه چنین شخصی ممکن است به شما کمک کند اشتباه‌هایی را که قبلاً دیگران انجام داده‌اند، دوباره تکرار نکنید.
تعبیر دوراهی و تصمیم
در موضوع دوراهی تصمیم، مضمون «مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته» راهی برای بازاندیشی است. پیش از نتیجه‌گیری، احساس خود را از شواهد جدا کن و یک اقدام سنجیده انتخاب کن. شاهد بیت 9، «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود»، بر شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
قدم بعدی پس از خواندن فال
از تجربه فردی مهربان و بصیر بهره بگیر و در تصمیمی که داری، دانسته‌هایت را با صداقت درونی بیازما.
پرسش‌های رایج درباره این غزل
پیام اصلی غزل شماره ۲۰۳ چیست؟
غزل درباره تجربه، معرفت، عشق، بخشش و شناخت حقیقت پشت ظاهر است. حافظ نشان می‌دهد که انسان می‌تواند گذشته خود را بپذیرد و از آن برای شناخت عمیق‌تر خود استفاده کند.
پیر مغان در این غزل چه نقشی دارد؟
پیر مغان نماد فردی کریم و صاحب‌بصیرت است که با مهربانی نگاه می‌کند، بدگویی را نمی‌پذیرد و در پایان به عیب‌های پنهان انسان آگاه است.
تشبیه دل به پرگار چه معنایی دارد؟
دل در جهات مختلف می‌گردد و سرگردان می‌شود، اما همچنان یک مرکز ثابت دارد. این تصویر هم بی‌قراری عاشق را نشان می‌دهد و هم حفظ محور اصلی دل را.
سایه سرو محبوب در غزل چه مفهومی دارد؟
نماد حضور محبوب و تأثیر مثبت او بر روح شاعر است. حافظ این حضور را مانند سایه‌ای می‌بیند که باعث شکفتن و شادی او می‌شود.
«عیب نهان» چه پیامی برای زندگی دارد؟
یادآور این است که ظاهر انسان همه حقیقت او نیست. شناخت نقاط ضعف و عیب‌های پنهان، بخشی از خودشناسی و تصمیم‌گیری درست است.
بیشتر درباره پیام این غزل
درس زندگی از این غزل
درس این غزل، مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته است.
از بیت 1 می‌توان درباره «پیوند معرفت و شور زندگی» آموخت. بیت 1، با تصویر «پیوند معرفت و شور زندگی»، می‌گوید: «سال‌ها دفترِ ما در گرو صَهبا بود / رونقِ میکده از درس و دعایِ ما بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 2 می‌توان درباره «نگاه کریمانه پیر راهنما» آموخت. بیت 2، با تصویر «نگاه کریمانه پیر راهنما»، می‌گوید: «نیکیِ پیرِ مغان بین که چو ما بدمستان / هر چه کردیم به چشمِ کَرَمَش زیبا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 3 می‌توان درباره «نقد غرور و آسیب‌پذیری دانایی» آموخت. بیت 3، با تصویر «نقد غرور و آسیب‌پذیری دانایی»، می‌گوید: «دفترِ دانش ما جمله بشویید به مِی / که فلک دیدم و در قصدِ دلِ دانا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 4 می‌توان درباره «شناخت زیبایی با بصیرت» آموخت. بیت 4، با تصویر «شناخت زیبایی با بصیرت»، می‌گوید: «از بتان آن طلب ار حسن شناسی ای دل / کاین کسی گفت که در علمِ نظر بینا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 5 می‌توان درباره «سرگشتگی در عین پایبندی» آموخت. بیت 5، با تصویر «سرگشتگی در عین پایبندی»، می‌گوید: «دل چو پرگار به هر سو دَوَرانی می‌کرد / و اندر آن دایره سرگشتهٔ پابرجا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 6 می‌توان درباره «اثر ژرف نغمه محبت» آموخت. بیت 6، با تصویر «اثر ژرف نغمه محبت»، می‌گوید: «مُطرب از دَردِ محبت عملی می‌پرداخت / که حکیمانِ جهان را مژه خون پالا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 7 می‌توان درباره «شکوفایی زیر سایه محبوب» آموخت. بیت 7، با تصویر «شکوفایی زیر سایه محبوب»، می‌گوید: «می‌شکفتم ز طرب زان که چو گُل بر لبِ جوی / بر سرم سایهٔ آن سروِ سَهی بالا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 8 می‌توان درباره «پرهیز از بدگویی با وجود اختلاف» آموخت. بیت 8، با تصویر «پرهیز از بدگویی با وجود اختلاف»، می‌گوید: «پیرِ گلرنگِ من اندر حقِ اَزْرَق‌پوشان / رخصتِ خُبث نداد ار نه حکایت‌ها بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 9 می‌توان درباره «شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی» آموخت. بیت 9، با تصویر «شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی»، می‌گوید: «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
در عمل: از تجربه فردی مهربان و بصیر بهره بگیر و در تصمیمی که داری، دانسته‌هایت را با صداقت درونی بیازما.
پیام کامل حافظ
ای صاحب نیت، حافظ در این غزل با زبان خاطره‌گو، حکیمانه و خودانتقاد از مهربانی پیر مغان، نقد غرور دانش، سرگشتگی دل و ارزش صداقت در برابر ظاهر آراسته سخن می‌گوید. در خواندن فال، نخست صدای خود شعر را بشنو، سپس از آن برای پرسیدن سؤال‌های بهتر درباره زندگی کمک بگیر.
پیوند معرفت و شور زندگی: سال‌ها دفترِ ما در گرو صَهبا بود / رونقِ میکده از درس و دعایِ ما بود. بیت 1، با تصویر «پیوند معرفت و شور زندگی»، می‌گوید: «سال‌ها دفترِ ما در گرو صَهبا بود / رونقِ میکده از درس و دعایِ ما بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
نگاه کریمانه پیر راهنما: نیکیِ پیرِ مغان بین که چو ما بدمستان / هر چه کردیم به چشمِ کَرَمَش زیبا بود. بیت 2، با تصویر «نگاه کریمانه پیر راهنما»، می‌گوید: «نیکیِ پیرِ مغان بین که چو ما بدمستان / هر چه کردیم به چشمِ کَرَمَش زیبا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
نقد غرور و آسیب‌پذیری دانایی: دفترِ دانش ما جمله بشویید به مِی / که فلک دیدم و در قصدِ دلِ دانا بود. بیت 3، با تصویر «نقد غرور و آسیب‌پذیری دانایی»، می‌گوید: «دفترِ دانش ما جمله بشویید به مِی / که فلک دیدم و در قصدِ دلِ دانا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
شناخت زیبایی با بصیرت: از بتان آن طلب ار حسن شناسی ای دل / کاین کسی گفت که در علمِ نظر بینا بود. بیت 4، با تصویر «شناخت زیبایی با بصیرت»، می‌گوید: «از بتان آن طلب ار حسن شناسی ای دل / کاین کسی گفت که در علمِ نظر بینا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
سرگشتگی در عین پایبندی: دل چو پرگار به هر سو دَوَرانی می‌کرد / و اندر آن دایره سرگشتهٔ پابرجا بود. بیت 5، با تصویر «سرگشتگی در عین پایبندی»، می‌گوید: «دل چو پرگار به هر سو دَوَرانی می‌کرد / و اندر آن دایره سرگشتهٔ پابرجا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
اثر ژرف نغمه محبت: مُطرب از دَردِ محبت عملی می‌پرداخت / که حکیمانِ جهان را مژه خون پالا بود. بیت 6، با تصویر «اثر ژرف نغمه محبت»، می‌گوید: «مُطرب از دَردِ محبت عملی می‌پرداخت / که حکیمانِ جهان را مژه خون پالا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
شکوفایی زیر سایه محبوب: می‌شکفتم ز طرب زان که چو گُل بر لبِ جوی / بر سرم سایهٔ آن سروِ سَهی بالا بود. بیت 7، با تصویر «شکوفایی زیر سایه محبوب»، می‌گوید: «می‌شکفتم ز طرب زان که چو گُل بر لبِ جوی / بر سرم سایهٔ آن سروِ سَهی بالا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
پرهیز از بدگویی با وجود اختلاف: پیرِ گلرنگِ من اندر حقِ اَزْرَق‌پوشان / رخصتِ خُبث نداد ار نه حکایت‌ها بود. بیت 8، با تصویر «پرهیز از بدگویی با وجود اختلاف»، می‌گوید: «پیرِ گلرنگِ من اندر حقِ اَزْرَق‌پوشان / رخصتِ خُبث نداد ار نه حکایت‌ها بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی: قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود. بیت 9، با تصویر «شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی»، می‌گوید: «قلبِ اندودهٔ حافظ بَرِ او خرج نشد / کاین مُعامِل به همه عیبِ نهان بینا بود». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
اگر امروز قرار باشد فقط یک چیز از این غزل به خاطر بسپاری، آن چیز «شناخت ارزش اصالت و دوری از قلب تقلبی» است. از تجربه فردی مهربان و بصیر بهره بگیر و در تصمیمی که داری، دانسته‌هایت را با صداقت درونی بیازما.
تعبیر فال حافظ برداشتی ادبی و الهام‌بخش از غزل است؛ برای تصمیم‌های مهم، شرایط واقعی زندگی را نیز در نظر بگیرید.