✦ دیوان حافظ شیرازی ✦
غزل 196 حافظ؛ آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند
متن کامل شعر، پخش صوت، معنی غزل و تعبیر آن
موضوع اصلی: طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان
مطالعه آرام غزل حافظ
بیتها را در صفحهای خلوت، با اندازه دلخواه و حالت شب بخوانید.
متن غزل شماره 196 حافظ
پخش صوت غزل
برای شنیدن شعر، پخش را انتخاب کنید
آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند
آیا بود که گوشه چشمی به ما کنند
دردم نهفته به ز طبیبان مدعی
باشد که از خزانه غیبم دوا کنند
معشوق چون نقاب ز رخ در نمی کشد
هر کس حکایتی به تصور چرا کنند
چون حسن عاقبت نه به رندی و زاهدیست
آن به که کار خود به عنایت رها کنند
بی معرفت مباش که در من یزید عشق
اهل نظر معامله با آشنا کنند
حالی درون پرده بسی فتنه می رود
تا آن زمان که پرده برافتد چه ها کنند
گر سنگ از این حدیث بنالد عجب مدار
صاحب دلان حکایت دل خوش ادا کنند
می خور که صد گناه ز اغیار در حجاب
بهتر ز طاعتی که به روی و ریا کنند
پیراهنی که آید از او بوی یوسفم
ترسم برادران غیورش قبا کنند
بگذر به کوی میکده تا زمره حضور
اوقات خود ز بهر تو صرف دعا کنند
پنهان ز حاسدان به خودم خوان که منعمان
خیر نهان برای رضای خدا کنند
حافظ دوام وصل میسر نمی شود
شاهان کم التفات به حال گدا کنند
خلاصه تعبیر این غزل
غزل 196 با مطلع «آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند» بر محور طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان می‌چرخد. لحن آن نیایش‌گونه، منتقد و امیدوار است و باید تفاوت صدای شاعر با نتیجه‌گیری قطعی درباره آینده را حفظ کرد.
بیت 1، با تصویر «طلب نگاه دگرگون‌کننده»، می‌گوید: «آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند / آیا بُوَد که گوشهٔ چشمی به ما کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 2، با تصویر «دوری از درمانگر مدعی»، می‌گوید: «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 3، با تصویر «پرهیز از خیال‌بافی درباره ناپیدا»، می‌گوید: «معشوق چون نقاب ز رخ درنمی‌کشد / هر کس حکایتی به تَصوّر چرا کنند؟». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 4، با تصویر «فروتنی در برابر فرجام»، می‌گوید: «چون حُسنِ عاقبت نه به رندی و زاهدیست / آن بِه که کارِ خود به عنایت رها کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 5، با تصویر «شناخت و شایستگی در عشق»، می‌گوید: «بی معرفت مباش که در من‌یزیدِ عشق / اهلِ نظر معامله با آشنا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 6، با تصویر «ناشناختگی آنچه پشت پرده است»، می‌گوید: «حالی درونِ پرده بسی فتنه می‌رود / تا آن زمان که پرده برافتد چه‌ها کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 7، با تصویر «قدرت بیان درد دل»، می‌گوید: «گر سنگ از این حدیث بنالد عجب مدار / صاحبدلان حکایتِ دل خوش ادا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 8، با تصویر «برتری صداقت بر ریا»، می‌گوید: «مِی خور که صد گناه ز اغیار در حجاب / بهتر ز طاعتی که به روی و ریا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 9، با تصویر «حسادت در برابر نشانه امید»، می‌گوید: «پیراهنی که آید از او بویِ یوسفم / ترسم برادران غَیورش قَبا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 10، با تصویر «همراهی نیکان و دعای خیر»، می‌گوید: «بگذر به کویِ میکده تا زُمرِهٔ حضور / اوقاتِ خود ز بهر تو صرفِ دعا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 11، با تصویر «نیکی پنهانی و حفظ حریم»، می‌گوید: «پنهان ز حاسدان به خودم خوان که مُنعِمان / خیرِ نهان برایِ رضایِ خدا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
بیت 12، با تصویر «ناپایداری وصل و نابرابری قدرت»، می‌گوید: «حافظ دوامِ وصل میسر نمی‌شود / شاهان کم التفات به حالِ گدا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
در موضوع عشق و رابطه، مضمون «طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان» راهی برای بازاندیشی است. پیش از نتیجه‌گیری، احساس خود را از شواهد جدا کن و یک اقدام سنجیده انتخاب کن. شاهد بیت 2، «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند»، بر دوری از درمانگر مدعی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع آشتی، مضمون «طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان» راهی برای بازاندیشی است. برای آشتی باید علت فاصله، امکان گفت‌وگوی امن و مسئولیت دو طرف روشن باشد. شاهد بیت 2، «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند»، بر دوری از درمانگر مدعی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع ازدواج، مضمون «طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان» راهی برای بازاندیشی است. در تصمیم ازدواج، شناخت متقابل، رضایت و تعهد مهم‌تر از شور گذراست. شاهد بیت 2، «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند»، بر دوری از درمانگر مدعی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع کار، مضمون «طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان» راهی برای بازاندیشی است. در امور کاری، توانایی، قرارداد، شواهد و راهنمایی معتبر را بررسی کن. شاهد بیت 2، «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند»، بر دوری از درمانگر مدعی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع مالی، مضمون «طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان» راهی برای بازاندیشی است. این غزل درباره سود، زیان یا زمان دریافت پول پیش‌بینی مشخصی ندارد. شاهد بیت 2، «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند»، بر دوری از درمانگر مدعی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع تحصیل، مضمون «طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان» راهی برای بازاندیشی است. در یادگیری، تداوم و بازخورد عملی از مقایسه خود با دیگران سودمندتر است. شاهد بیت 2، «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند»، بر دوری از درمانگر مدعی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع سفر، مضمون «طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان» راهی برای بازاندیشی است. پیش از سفر، اطلاعات مقصد، امکانات و خطرهای واقعی را بررسی کن. شاهد بیت 2، «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند»، بر دوری از درمانگر مدعی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع مهاجرت، مضمون «طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان» راهی برای بازاندیشی است. برای مهاجرت از مشورت تخصصی و برنامه‌ریزی واقع‌بینانه کمک بگیر. شاهد بیت 2، «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند»، بر دوری از درمانگر مدعی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
در موضوع سلامتی، مضمون «طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان» راهی برای بازاندیشی است. تصاویر درد و درمان در این شعر پزشکی نیستند و جای تشخیص یا درمان را نمی‌گیرند. شاهد بیت 2، «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند»، بر دوری از درمانگر مدعی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
شاهد اصلی بیت 2 است: «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند». پیام کاربردی: در مسئله‌ای که درمانده‌ای از فردی کاردان و امین کمک بخواه، اما اختیار و داوری خود را به مدعیان نسپار. راز خود را نزد افراد حسود یا اهل نمایش آشکار نکن و وعده‌های بزرگ بی‌پشتوانه را باور نکن.
تعبیر فال حافظ غزل 196
این فال درباره موضوعی است که بخشی از حقیقت آن هنوز برای شما آشکار نشده است. حافظ می‌گوید وقتی معشوق نقاب از رخ برنمی‌دارد، هر کس نباید داستانی از پیش برای او بسازد. این مضمون، توصیه‌ای روشن به پرهیز از حدس و قضاوت عجولانه است.
غزل در کنار این ابهام، امید به عنایت را قرار می‌دهد. درد پنهان ممکن است درمانی پیدا کند که در حال حاضر راه آن دیده نمی‌شود. بنابراین اگر شرایط فعلی مبهم است، لزوماً به معنای بسته بودن مسیر نیست.
از سوی دیگر، بیت مربوط به ریا نشان می‌دهد که صداقت از نمایش ظاهری ارزشمندتر است. در تصمیم‌ها و روابط خود بهتر است حقیقت نیت و رفتار را معیار قرار دهید، نه ظاهر زیبا یا حرف‌های پرزرق‌وبرق.
معنی و مفهوم غزل
حافظ در بیت نخست از کسانی سخن می‌گوید که با نگاه خود خاک را به کیمیا تبدیل می‌کنند و از آنان می‌خواهد شاید گوشه چشمی نیز به او داشته باشند. این بیت درخواست توجه و عنایت از کسی است که قدرت دگرگون کردن حال عاشق را دارد.
در بیت دوم، شاعر درد خود را از طبیبان مدعی پنهان می‌کند و امید دارد درمان او از خزانه غیب برسد. یعنی درمان حقیقی را از کسانی که تنها ادعا دارند انتظار ندارد و چشم به عنایت و راهی عمیق‌تر دوخته است.
سپس حافظ می‌گوید وقتی معشوق چهره خود را آشکار نمی‌کند، دیگران چرا باید برای او داستان و تصور بسازند. این بیت درباره پرهیز از داوری درباره حقیقتی است که هنوز آشکار نشده است.
در بیت چهارم، شاعر می‌گوید حسن عاقبت فقط با رندی یا زاهدی تضمین نمی‌شود و بهتر است کار خود را به عنایت واگذار کنند. اینجا توکل و فروتنی در برابر نتیجه نهایی زندگی برجسته می‌شود.
در بیت پنجم، حافظ از «من‌یزید» یا مزایده عشق سخن می‌گوید و اهل نظر را کسانی می‌داند که با آشنایان و اهل معرفت معامله می‌کنند. عشق در اینجا نیازمند شناخت و معرفت است، نه صرف ادعا.
در بیت ششم، حافظ از فتنه‌هایی سخن می‌گوید که درون پرده جریان دارند و می‌پرسد تا زمانی که پرده کنار برود، چه اتفاق‌هایی رخ خواهد داد. مضمون اصلی این بیت، پنهان بودن بخشی از حقیقت و ناممکن بودن پیش‌بینی کامل آن است.
در بیت هفتم، شاعر می‌گوید اگر حتی سنگ از این سخن بنالد، عجیب نیست؛ زیرا صاحبدلان داستان دل را با زبان اثرگذار بیان می‌کنند. در اینجا سخن دل چنان نیرویی دارد که حتی سنگ را نیز متأثر می‌کند.
بیت هشتم با تقابل گناه پنهان و طاعت ریایی همراه است. حافظ می‌گوید گناهی که از چشم دیگران پوشیده بماند، از عبادتی که با ظاهر و ریا انجام شود بهتر است؛ منظور اصلی او نکوهش ریا و تأکید بر صداقت است.
در بیت نهم، پیراهنی که بوی یوسف از آن می‌آید، نماد نشانه‌ای امیدبخش است که حسودان ممکن است آن را از میان ببرند. حافظ با استفاده از داستان یوسف، خطر حسادت در برابر نشانه‌های خیر و امید را یادآوری می‌کند.
در بیت بعد، حافظ از مخاطب می‌خواهد به کوی میکده برود تا اهل حضور برای او دعا کنند. میکده در زبان حافظ نماد فضای رندانه و دور از تظاهر است و دعا در اینجا با جمع صاحبدلان پیوند می‌خورد.
سپس شاعر می‌خواهد پنهانی او را نزد خود بخوانند تا حسودان آگاه نشوند؛ زیرا افراد توانگر و نیکوکار گاهی خیر خود را پنهانی و برای رضای خدا انجام می‌دهند.
در بیت پایانی، حافظ می‌گوید دوام وصال آسان نیست و شاهان معمولاً توجه دائمی به حال گدایان ندارند. این پایان، در کنار امید و عنایت، واقع‌بینی درباره ناپایداری وصال را نیز حفظ می‌کند.
پیام حافظ به زبان ساده
«در میانه طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان، به یاد داشته باش: در مسئله‌ای که درمانده‌ای از فردی کاردان و امین کمک بخواه، اما اختیار و داوری خود را به مدعیان نسپار. شاهد این دریافت، بیت 2 است: «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند».»
در میانه طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان، به یاد داشته باش: در مسئله‌ای که درمانده‌ای از فردی کاردان و امین کمک بخواه، اما اختیار و داوری خود را به مدعیان نسپار. شاهد این دریافت، بیت 2 است: «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند».
بیت برجسته غزل
دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی
باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند
شاهد اصلی بیت 2: «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند». این بیت به‌طور مستقیم به دوری از درمانگر مدعی می‌پردازد. بیت‌های 2 و 12 نیز وجوه دیگری از مضمون «طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان» را نشان می‌دهند.
تعبیر این غزل برای نیت‌های مختلف
موضوع مورد نظرتان را انتخاب کنید تا برداشت مرتبط با آن را بخوانید.
تعبیر عاشقانه
در نیت عاشقانه، غزل بیشتر درباره انتظار توجه و دشواری وصال پایدار است. عاشق منتظر گوشه چشمی از محبوب است و همین توجه کوچک برای او ارزش فراوان دارد.
اگر رابطه‌ای دارید که در آن طرف مقابل هنوز همه احساس یا تصمیم خود را آشکار نکرده، مضمون «نقاب» توصیه می‌کند که با حدس و گمان جای حقیقت را پر نکنید. زمان و گفت‌وگوی روشن می‌تواند بسیاری از ابهام‌ها را مشخص کند.
بیت پایانی نیز نشان می‌دهد که توجه محبوب ممکن است دائمی نباشد. بنابراین عشق را با میزان توجه لحظه‌ای نسنجید؛ استمرار رفتار، احترام و مسئولیت‌پذیری اهمیت بیشتری دارد.
تعبیر گشایش
غزل از طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان سخن می‌گوید، اما تاریخ و تضمینی برای دگرگونی ارائه نمی‌کند. به جای انتظار نشانه قطعی، رفتارها و فرصت‌های واقعی را بسنج. در مسئله‌ای که درمانده‌ای از فردی کاردان و امین کمک بخواه، اما اختیار و داوری خود را به مدعیان نسپار.
تعبیر کار و آینده شغلی
در زمینه کار، «کیمیا» می‌تواند نماد فرصتی باشد که ارزش آن در ابتدا به‌سادگی دیده نمی‌شود. شاید موقعیتی معمولی در ظاهر، با حمایت یک فرد باتجربه یا تغییر شرایط به فرصت مهم‌تری تبدیل شود.
غزل همچنین نسبت به «طبیبان مدعی» هشدار می‌دهد؛ در فضای کاری، این مضمون می‌تواند به کسانی اشاره داشته باشد که وعده حل همه مشکلات را می‌دهند اما پشتوانه واقعی ندارند. پیش از اعتماد، سابقه و توانایی افراد را بررسی کنید.
اگر احساس می‌کنید تلاش شما دیده نشده، مضمون غزل توصیه می‌کند صرفاً برای جلب توجه، مسیر خود را تغییر ندهید. ارزش واقعی کار ممکن است با گذشت زمان و در شرایط مناسب‌تر آشکار شود.
تعبیر دوراهی و تصمیم
در موضوع دوراهی تصمیم، مضمون «طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان» راهی برای بازاندیشی است. پیش از نتیجه‌گیری، احساس خود را از شواهد جدا کن و یک اقدام سنجیده انتخاب کن. شاهد بیت 2، «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند»، بر دوری از درمانگر مدعی تأکید می‌کند؛ بااین‌همه شعر به‌تنهایی پاسخ قطعی به نیت شخصی نمی‌دهد.
قدم بعدی پس از خواندن فال
در مسئله‌ای که درمانده‌ای از فردی کاردان و امین کمک بخواه، اما اختیار و داوری خود را به مدعیان نسپار.
پرسش‌های رایج درباره این غزل
پیام اصلی غزل شماره ۱۹۶ چیست؟
غزل درباره طلب عنایت، درمان درد پنهان، ناپیدا بودن بخشی از حقیقت، پرهیز از قضاوت عجولانه و ترجیح صداقت بر ریا است.
کیمیا در ابتدای غزل چه معنایی دارد؟
کیمیا نماد نیرویی است که ارزش یک چیز معمولی را دگرگون می‌کند. حافظ از صاحبان چنین نیرویی تنها یک نگاه و توجه می‌خواهد.
چرا حافظ می‌گوید وقتی معشوق نقاب دارد، دیگران نباید داستان بسازند؟
زیرا تا زمانی که حقیقت آشکار نشده، قضاوت و تصور قطعی می‌تواند اشتباه باشد. حافظ بر صبر در برابر ابهام و پرهیز از حدس تأکید می‌کند.
مقصود حافظ از بهتر بودن گناه پنهان از طاعت ریایی چیست؟
او در این بیت ریا را نکوهش می‌کند و صداقت را ارزشمندتر می‌داند. منظور این نیست که گناه را توصیه کند؛ بلکه ظاهر عبادت بدون صداقت را نقد می‌کند.
آیا این غزل وعده وصال دائمی می‌دهد؟
خیر. غزل از امید به عنایت و توجه سخن می‌گوید، اما در پایان تصریح می‌کند که دوام وصال آسان نیست. بنابراین پیام آن امید همراه با واقع‌بینی است.
بیشتر درباره پیام این غزل
درس زندگی از این غزل
درس این غزل، طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان است.
از بیت 1 می‌توان درباره «طلب نگاه دگرگون‌کننده» آموخت. بیت 1، با تصویر «طلب نگاه دگرگون‌کننده»، می‌گوید: «آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند / آیا بُوَد که گوشهٔ چشمی به ما کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 2 می‌توان درباره «دوری از درمانگر مدعی» آموخت. بیت 2، با تصویر «دوری از درمانگر مدعی»، می‌گوید: «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 3 می‌توان درباره «پرهیز از خیال‌بافی درباره ناپیدا» آموخت. بیت 3، با تصویر «پرهیز از خیال‌بافی درباره ناپیدا»، می‌گوید: «معشوق چون نقاب ز رخ درنمی‌کشد / هر کس حکایتی به تَصوّر چرا کنند؟». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 4 می‌توان درباره «فروتنی در برابر فرجام» آموخت. بیت 4، با تصویر «فروتنی در برابر فرجام»، می‌گوید: «چون حُسنِ عاقبت نه به رندی و زاهدیست / آن بِه که کارِ خود به عنایت رها کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 5 می‌توان درباره «شناخت و شایستگی در عشق» آموخت. بیت 5، با تصویر «شناخت و شایستگی در عشق»، می‌گوید: «بی معرفت مباش که در من‌یزیدِ عشق / اهلِ نظر معامله با آشنا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 6 می‌توان درباره «ناشناختگی آنچه پشت پرده است» آموخت. بیت 6، با تصویر «ناشناختگی آنچه پشت پرده است»، می‌گوید: «حالی درونِ پرده بسی فتنه می‌رود / تا آن زمان که پرده برافتد چه‌ها کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 7 می‌توان درباره «قدرت بیان درد دل» آموخت. بیت 7، با تصویر «قدرت بیان درد دل»، می‌گوید: «گر سنگ از این حدیث بنالد عجب مدار / صاحبدلان حکایتِ دل خوش ادا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 8 می‌توان درباره «برتری صداقت بر ریا» آموخت. بیت 8، با تصویر «برتری صداقت بر ریا»، می‌گوید: «مِی خور که صد گناه ز اغیار در حجاب / بهتر ز طاعتی که به روی و ریا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 9 می‌توان درباره «حسادت در برابر نشانه امید» آموخت. بیت 9، با تصویر «حسادت در برابر نشانه امید»، می‌گوید: «پیراهنی که آید از او بویِ یوسفم / ترسم برادران غَیورش قَبا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 10 می‌توان درباره «همراهی نیکان و دعای خیر» آموخت. بیت 10، با تصویر «همراهی نیکان و دعای خیر»، می‌گوید: «بگذر به کویِ میکده تا زُمرِهٔ حضور / اوقاتِ خود ز بهر تو صرفِ دعا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 11 می‌توان درباره «نیکی پنهانی و حفظ حریم» آموخت. بیت 11، با تصویر «نیکی پنهانی و حفظ حریم»، می‌گوید: «پنهان ز حاسدان به خودم خوان که مُنعِمان / خیرِ نهان برایِ رضایِ خدا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
از بیت 12 می‌توان درباره «ناپایداری وصل و نابرابری قدرت» آموخت. بیت 12، با تصویر «ناپایداری وصل و نابرابری قدرت»، می‌گوید: «حافظ دوامِ وصل میسر نمی‌شود / شاهان کم التفات به حالِ گدا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
در عمل: در مسئله‌ای که درمانده‌ای از فردی کاردان و امین کمک بخواه، اما اختیار و داوری خود را به مدعیان نسپار.
پیام کامل حافظ
ای صاحب نیت، حافظ در این غزل با زبان نیایش‌گونه، منتقد و امیدوار از طلب عنایت، پرهیز از مدعیان و ریا، پاسداری از راز و امید به درمان سخن می‌گوید. در خواندن فال، نخست صدای خود شعر را بشنو، سپس از آن برای پرسیدن سؤال‌های بهتر درباره زندگی کمک بگیر.
طلب نگاه دگرگون‌کننده: آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند / آیا بُوَد که گوشهٔ چشمی به ما کنند. بیت 1، با تصویر «طلب نگاه دگرگون‌کننده»، می‌گوید: «آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند / آیا بُوَد که گوشهٔ چشمی به ما کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
دوری از درمانگر مدعی: دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند. بیت 2، با تصویر «دوری از درمانگر مدعی»، می‌گوید: «دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
پرهیز از خیال‌بافی درباره ناپیدا: معشوق چون نقاب ز رخ درنمی‌کشد / هر کس حکایتی به تَصوّر چرا کنند؟. بیت 3، با تصویر «پرهیز از خیال‌بافی درباره ناپیدا»، می‌گوید: «معشوق چون نقاب ز رخ درنمی‌کشد / هر کس حکایتی به تَصوّر چرا کنند؟». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
فروتنی در برابر فرجام: چون حُسنِ عاقبت نه به رندی و زاهدیست / آن بِه که کارِ خود به عنایت رها کنند. بیت 4، با تصویر «فروتنی در برابر فرجام»، می‌گوید: «چون حُسنِ عاقبت نه به رندی و زاهدیست / آن بِه که کارِ خود به عنایت رها کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
شناخت و شایستگی در عشق: بی معرفت مباش که در من‌یزیدِ عشق / اهلِ نظر معامله با آشنا کنند. بیت 5، با تصویر «شناخت و شایستگی در عشق»، می‌گوید: «بی معرفت مباش که در من‌یزیدِ عشق / اهلِ نظر معامله با آشنا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
ناشناختگی آنچه پشت پرده است: حالی درونِ پرده بسی فتنه می‌رود / تا آن زمان که پرده برافتد چه‌ها کنند. بیت 6، با تصویر «ناشناختگی آنچه پشت پرده است»، می‌گوید: «حالی درونِ پرده بسی فتنه می‌رود / تا آن زمان که پرده برافتد چه‌ها کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
قدرت بیان درد دل: گر سنگ از این حدیث بنالد عجب مدار / صاحبدلان حکایتِ دل خوش ادا کنند. بیت 7، با تصویر «قدرت بیان درد دل»، می‌گوید: «گر سنگ از این حدیث بنالد عجب مدار / صاحبدلان حکایتِ دل خوش ادا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
برتری صداقت بر ریا: مِی خور که صد گناه ز اغیار در حجاب / بهتر ز طاعتی که به روی و ریا کنند. بیت 8، با تصویر «برتری صداقت بر ریا»، می‌گوید: «مِی خور که صد گناه ز اغیار در حجاب / بهتر ز طاعتی که به روی و ریا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
حسادت در برابر نشانه امید: پیراهنی که آید از او بویِ یوسفم / ترسم برادران غَیورش قَبا کنند. بیت 9، با تصویر «حسادت در برابر نشانه امید»، می‌گوید: «پیراهنی که آید از او بویِ یوسفم / ترسم برادران غَیورش قَبا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
همراهی نیکان و دعای خیر: بگذر به کویِ میکده تا زُمرِهٔ حضور / اوقاتِ خود ز بهر تو صرفِ دعا کنند. بیت 10، با تصویر «همراهی نیکان و دعای خیر»، می‌گوید: «بگذر به کویِ میکده تا زُمرِهٔ حضور / اوقاتِ خود ز بهر تو صرفِ دعا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
نیکی پنهانی و حفظ حریم: پنهان ز حاسدان به خودم خوان که مُنعِمان / خیرِ نهان برایِ رضایِ خدا کنند. بیت 11، با تصویر «نیکی پنهانی و حفظ حریم»، می‌گوید: «پنهان ز حاسدان به خودم خوان که مُنعِمان / خیرِ نهان برایِ رضایِ خدا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
ناپایداری وصل و نابرابری قدرت: حافظ دوامِ وصل میسر نمی‌شود / شاهان کم التفات به حالِ گدا کنند. بیت 12، با تصویر «ناپایداری وصل و نابرابری قدرت»، می‌گوید: «حافظ دوامِ وصل میسر نمی‌شود / شاهان کم التفات به حالِ گدا کنند». این تصویر در زبان حافظ نه گزارش آینده بلکه راهی برای دیدن تناقض‌های دل است. در نیت عاطفی، می‌توان آن را پرسشی درباره صداقت و رفتار متقابل دانست؛ در نیت شغلی، یادآور سنجش ادعاها در برابر شواهد است. نتیجه را باید از واقعیت زندگی و گفت‌وگوی روشن دریافت، نه از پیش‌گویی شعر.
اگر امروز قرار باشد فقط یک چیز از این غزل به خاطر بسپاری، آن چیز «دوری از درمانگر مدعی» است. در مسئله‌ای که درمانده‌ای از فردی کاردان و امین کمک بخواه، اما اختیار و داوری خود را به مدعیان نسپار.
تعبیر فال حافظ برداشتی ادبی و الهام‌بخش از غزل است؛ برای تصمیم‌های مهم، شرایط واقعی زندگی را نیز در نظر بگیرید.